Náttúrufræðingurinn

						1. mynd. Teikning a/„Aegagropila sauteri"

sem kalla má samnefni við Cladophora

aegagropila. „ Die Siifiwasserflora Deutsch-

lands, Österreichs und der Schweiz". Jena

1921.

botninn. Ekki er vitað um ónnur vötn hérlendis,

þar sem kúluskíturinn myndar svona stórar

kúlur." (Árni Einarsson 1985, bls. 157.)

¦ „MARIMO" í JAPAN

Árni Einarsson, forstöðumaður Rannsókna-

stöðvarinnar við Mývatn, hefur gert sitt til

að kynna þetta undur í blaðagreinum og

viðtölum.

Upphaf þeirrar kynningar má rekja til heim-

sóknar líffræðingsins Isamu Wakana, frá

eynni Hokkaido í Japan, sumarið 1999. Hann

hafði frétt um kúlurnar í Mývatni og kom

gagngert til að skoða þær - mun hafa kafað í

vatninu. Með í för var blaðamaður frá

stórblaðinu Asahi Shimbun í Tókýó, sem

sendi fréttir úr ferðinni.

Skýringin á þessum áhuga Japana er sú að

í Akan-vatni á Hokkaido eru óvenjustórar

og reglulegar kúlur af þessari þörungs-

tegund, sem þarlendir kalla „marimo". Fyrir

kemur að þær nái 20-30 cm þvermáli. Þær eru

fyrir löngu orðnar frægar í Japan, enda

útnefndar „sérstök náttúrugersemi" þegar

árið 1921. Vatnið er í þjóðgarði, stranglega

friðlýst, og sömuleiðis kúlurnar, sem heima-

fólk við vatnið hefur verið duglegt að

kynna, og hefur það dregið ótrúlegan fjölda

ferðamanna að vatninu. Þar er árlega haldin

„marimo-hátíð" og gegna frumbyggjar eyjar-

innar (Ainu-fólkið) þar sérstöku hlutverki.

Fræðslustofa er á eyju í vatninu og kemur

þangað um hálf milljón manna á ári hverju.

Auk þess er rannsóknastofa í nærliggjandi

borg, þar sem mikið er um þetta fjallað. í

framhaldi af heimsókn Wakana var Árna

boðið til Japans, þar sem hann var heiðurs-

gestur á marimo-hátíðinni, og kynnti

kúlurnar í Mývatni á fjölsóttum fundi.

(Nánar um þetta í ágætu viðtali Elínar

Pálmadóttur við Árna í Morgunblaðinu 27.

febr. 2000.)

¦ UPPGÖTVUNARSAGA

Oft er talið að Anton E. Sauter, austurrískur

læknir og grasafræðingur, hafi orðið fyrstur

til að lýsa vatnakúlum á fræðilegan máta árið

1824. Þær voru úr Zeller See hjá Mariazell, í

Austurríki. Hann mun hafa nefnt kúlurnar

Conferva coactalis. Tegundin var síðar

kennd við hann og kölluð Cladophora

sauteri Nees eða Aegagropila sauteri

(Nees) Kutzing. Nöfnin Aegagropila og

Conferva aegagropila eru þó líklega mun

eldri og hafa verið notuð um svipuð fyrir-

bæri eða það sama. Ættkvíslin Aegagropila

var sett upp af þörungafræðingnum Kutzing

á 19. öld og innihélt allnokkrar tegundir (A.

cornuta, A. linnaei, A. martensii, A.

holsatica, A. profunda og A. sauteri, auk

þess tvær sjávartegundir: A. agardhii og A.

trichotoma).

Nú er almennt talið að þessi ættkvísl eigi

lítinn tilverurétt og þá í mesta lagi sem

deilikvísl af Cladophora. Auk þess hafa

allar ferskvatnstegundir hennar verið

sameinaðar í eina safntegund, sem kallast

180