1. mynd. Poas. Frjósamar hlíðar, þéttbýlt land. Ljósm. Jón Jónsson. eldfjallsins tætist sundur, flýgur í loft upp, en annar hrapar í djúpið. Eftir verður askja (caldera). Svo hefst nýtt tímabil með eldvirkni inni í öskjunni. Meginaskjan í Poas er 7 x 10 km2, sú minni er 3,4 x 6,5 km2. Ástand eldstöðvarinnar virðist síbreytilegt og út frá þeirri stöðu sem ríkti í Poas fyrir fáum árum telst nú líklegt að senn kunni að draga til alvarlegra tíðinda. Spurningin vaknar hvort hér hafi fundist lögmál og hvort fundur þess kunni að opna möguleika fyrir langtímaforsögn um eldvirkni. Arið 1973 var askjan í Poas mikið gímald, um 200 m djúpt, með sléttan botn sem í var mikið niðurfall með lóðrétta 5-6 m háa hamra kringum leirtjörn (laguna caliente), sem að jafnaði var 60-80°C heit og með 0,5 pH. Yfirborðið breytist nokkuð í takt við þurrkatíma og regntíma. Leirgos snarlík Geysisgosum hafa þar oft orðið og sum náð firna hæð en virðast ekki hafa verið regluleg. I suðurenda tjarnarinnar var gígur með hvæsandi gufuaugum og 940°C hita. Þar mátti að jafnaði, í myrkri, sjá í glóð og smávegis öskugos hafa þar tíðum orðið. Talið er að Poas hafi gosið um 40 sinnum frá því um 1920 en óvíst er hvort sum þessara gosa hefðu talist gos á okkar mælikvarða. Hitt er fullljóst að Poas er sívirk eldstöð. Um 1992 höfðu orðið í Poas-öskjunni mjög miklar breytingar frá því sem áður var. I stað tjarnarinnar sem mjög hafði lækkað voru mörg og dýpri niðurföll með vellandi brennisteini. Mun slíkt einsdæmi á vorri jörð (Oppenheimer og Stevenson 1989). Allt er þetta svæði stórkostlegt og væri Ifklega á nútíma íslensku fjölmiðlamáli talið náttúru- undur eða náttúruperla. Þar er nú þjóð- garður sem nær yfir 5000 hektara. Varðstöð er á barmi öskjunnar og þangað er ágætur vegur. ¦ KATLA Þann bungulaga fjallabálk sem Mýrdals- jökull að mestu klæðir verður hér litið á sem sköpunarverk eldstöðvar þeirrar sem hlotið 232
Beinir tenglar
