2. mynd. Landslag heimshafanna. Úthafshryggirnir eru merktir með grœnum og gulum lit (Pinet 2000). ¦ lagskipting sjávar Eðlisþyngd sjávar ræðst bæði af saltinnihaldi og hitastigi. Mest er selta sjávar á um 20° norðlægrar breiddar og 20° suðlægrar breiddar í Atlantshafi og Kyrrahafi þar sem úrkoma er minni en uppgufun (Butcher o.fl. 1998). Atlantshaf er saltara en Kyrrahaf og minnst er seltan í norðanverðu Kyrrahafi. Flokka má vatnsmassa hafsins eftir hitastigi og eðlis- þyngd. Svokölluð hitastigs- og seltulínurit eru þannig notuð til þess að skilgreina hafstrauma og rekja feril þeirra. Um þessar mundir stjórnast hafstraumar fyrst og fremst af breytileika í hitastigi og staðvindum, en hugsanlegt er að fyrr í jarðsögunni hafi komið tímabil þegar hafstraumar stjórnuðust fyrst og fremst af mismunandi seltu vatnsmassa. Yfirborðsselta á heimskautasvæðum sveiflast eftir árstíðum þar sem ís ýmist myndast eða bráðnar. Yfirborðsselta sjávar er einnig minni þar sem stór fljót falla í sjó. Dæmi um þetta er að finna úti fyrir ósum Amasonfijótsins sem flytur árlega meira en 5 x 1012 rúmmetra af vatni út í Atlantshaf (Pinet 2000). Hins vegar getur selta djúpsjávar verið stöðug, eins og t.d. í Norður-Aflantshafi þar sem vatn á meira en 2 km dýpi hefur seltu í kringum 34,9%o. Þar eð þetta vatn kemst ekki í snertingu við veðrahvolf jarðar breytist selta þess mjög hægt. Seltubreytingar eru mestar þar sem gamall saltur djúpsjór kemur upp á yfirborð, eins og við vesturströnd Suður- Ameríku. Lagskipting í heimshöfunum er þríþætt. Yfirborðslagið nær frá yfirborði að þeim skilum í hafinu þar sem hitastig er 10°C. Þykkt þess er að meðaltali um 100 m. Hitaskiptalagið er hins vegar þar sem hitastigið lækkar úr 10° C niður í 4°C.Umfangþessalagserum 18%afrúmmáli hafsins. Djúpsjór kallast síðan kalda svæðið neðan hitaskiptalagsins. Lítil lóðrétt blöndun á sér stað í hafinu og má ef til vill orða það svo að lagskiptingin sé furðu stöðug. Á heim- skautasvæðunum verður lagskiptingin þó óljósari. í Norður-Atlantshafi er að finna saltasta vatn heimshafanna. Hafsvæðin í kringum Suðurskautslandið em aftur á móti köldust og Norður-Kyrrahaf hefur minnsta seltu. Af innhöfum eru til mjög sölt höf eins og Dauðahafið og Saltisjór í Utah (sjá 3. mynd). Þar er vatnið yfirmettað með tilliti til seltu, salt fellur út og saltlög myndast. 241
Beinir tenglar
