2. mynd. Loftborna gróturðin frá byrjun gossins liggur út á mýrina austur af Hólaskafli. Horft af Leiðólfsfelli til suðvesturs. -An area covered by airborne clasts and pumice from the beginning of the eruption. Mynd/photo Jón Jónsson. rústirnar eða hafi fyrir sér sögusagnir ann- arra. Enda þótt þær upplýsingar sem hér eru taldar séu fátæklegar má af þeim ráða að nokkur vitneskja um eldgos á þessum slóðum hafi ekki verið með öllu framandi fyrir fólki þar á dögum séra Jóns Stein- grímssonar. ¦ LESIÐ I LANDIÐ Þegar farin er slóðin sem fylgir raflínunni vestur Útsíðuheiðar og komið er út fyrir Hellisá tekur að bera á þykku svörtu ösku- lagi sem kemur fram í rofum og skurðum. Þar sem vindur hefur feykt burt efstu lögum moldar, eins og t.d. sunnan í Leið- ólfsfelli og rétt vestan við Hellisá, liggur þetta lag á yfirborði. Þegar kemur vestur á mýrina austur af Hólaskafli (á kortum ranglega nefnt Hólahaft) þar norður af og í vestanverðum hlíðum Leiðólfsfells er þetta orðið gróft gosmalarlag með gjall, grjótflygsur og hraunkúlur af ýmsum stærðum innan um ösku og vikur. Þetta grófa gosmalarlag nær 25-40 m upp eftir undirhlíðum Leiðólfsfells að vestan og suðvestan (3. mynd). Ofantil er það víða 20-50 cm þykkt en verður 2 m eða meir niðri við rönd Skaftáreldahrauns sem runnið hefur yfir það. Sé grafið nokkuð eftir kemur í ljós að gróðurleifar undir þessari gosmöl eru sums staðar kolaðar. Það mundi þýða að grjóthríð sú sem eitt sinn á þessum gróðri dundi hafi nánast eða alveg verið glóandi, en af því verður enn- fremur ráðið að eldvarpið sjálft hlýtur að vera alveg á næstu grösum. Þegar litið er yfir þetta svæði sunnanfrá og t.d. af norðurhorni Hólaskafls fer vart hjá því að athygli veki röð allhárra hraunhóla með stefnu sem næst norðaustur-suðvestur og sem standa upp úr Skaftáreldahrauni, vestur af skála gangnamanna vestan undir Leiðólfsfelli (4. mynd). Af þessum stað- reyndum má Ijóst vera að þarna er eldstöð eldri en Skaftáreldar og sem ekki hefur með það gos að gera. Þegar nær er komið sést að hrauntaumar frá síðasta gosi hafa rutt sér leið fram á milli og upp að þessum háu hraunhólum. Þorvaldur Thoroddsen (1894a, 1894b) fór þarna um 1893 og hefur í tveim ritum lýst nokkuð um- hverfinu með hraunum og öðrum gos- myndunum, en ljóst er að hann hefur gengið úrfrá að allt það tilheyrði Skaftár- eldum og því hefur hann misst sjónar á þessum eldri myndunum (Jón Jónsson 1985). Um aldurinn verður fjallað síðar í greininni. 181
Beinir tenglar
