4. mynd. Horft til norðurs vestan við Leiðólfsfell. Fremst loftborin grjóturð og vikurfrá fyrsta þœtti gossins. Skáli gangnamanna sést til hœgri og Skaftáreldahraun er á miðri mynd. Örín lengst til vinstrí bendir á grjót- og öskuflóðið en handan þess eru gígirnir sem gosið komfrá. - View to the north west of Leiðólfsfell. Airborne clasts in the foreground, farther the Laki-flow of 1783 and still farther the old craters from the eruption at Leiðólfsfell. Mynd/photo Jón Jónsson. ¦ ELDVARP OG HRAUN Aðurnefndir hraunhólar er það eina áber- andi sem sést af eldstöðinni sjálfri. Hól- arnir eru raunar fremur gígrimar eða hlutar af slíkum myndunum því sjálft uppvarpið er hulið Skaftáreldahrauni, en það hlýtur að vera vestan hólanna. Tvær gígskálar má þó enn sjá við hólana að austanverðu en ekki hefur hraun frá þeim runnið. Önnur skálin er röskir 50 m í þvermál og botn hennar þakinn hrauni úr síðasta gosi. Hin er minni, lítið eitt sunnar, um 20 m djúp og með hraunsvuntu hangandi inn yfir barm. Enda þótt ekki sjáist meira af eldstöðinni en þetta þykir ljóst að um meiriháttar sprungugos hafi verið að ræða. Um útlit eldvarpsins verður að öðru leyti ekki sagt en af áðurnefndri gosmalardreif er ljóst að mikil sprengivirkni hefur verið a.m.k. í byrjun gossins. Norður af gíghólunum gengur allhár ávalur hryggur eða ás, á 3. mynd merktur sem tilheyrandi þessu gosi en nokkur fyrirvari um það skal hafður. Sé það rétt hefur eldstöðin verið nokkuð löng gjá eða gígaröð. Þetta er að svo komnu máli talið líklegast, en vert er að minna á aðra hugsanlega skýringu á myndun þessa hryggjar og skal nú að því vikið. Það hefur smám saman orðið ljóst að löngu fyrir Skaftárelda hafa tvö stórgos orðið í Eldborgaröðum (Lakagígum) og hefur þótt eðlilegt að kenna það sem líklega hefur verið þeirra mest við Rauðöldur (Jón Jónsson 1990, 1994). Hraun frá því gosi má, víða nokkuð, sjá inni á hálendinu, stundum og mest áberandi í þyrpingum gervigíga (Jón Jónsson 1994a, 1994b, 1995) en einnig er talið að það sé á stóru svæði niðri í byggð (sjá síðar), en þangað hefur það runnið sömu leið og Skaftárelda- 183
Beinir tenglar
