þeim og lautinni. Sjálf eru björgin yfirleitt um 1 m í þvermál eða lítið eitt meira. Þau eru mynduð úr um 8-10 cm þykku hraun- storkulagi sem vafið er utan um smágrýti. Þetta umvaf er stuðlað geislalægt út frá miðju kúlunnar og yst með húð sem nálgast glerun, en það þykir vitna um hraða kælingu. Allt þetta er talið renna stoðum undir áðurgreindar niðurstöður að um grjót- og öskuflóð sé hér að ræða, en lautirnar (trektirnar) gasrásir (degassing pipes) upp gegnum heitt flóð. Gasið hefur átt greiðari leið þar upp sem björgin voru fyrir. Nauthólmar heitir þarna allstórt svæði sem ekkert hraun hefur runnið yfir. Það er með þykkum jarðvegi í aflíðandi halla til þess megindals sem Skaftá hefur sorfið sér í aldanna rás en tíðum mætt truflunum frá eldflóðum sem notuðu sér farveg hennar, síðast 1783. Þar hefur staðið stríð milli elda og vatns. Efst á þessu svæði hefur aurflóðið þynnst út og liggur þar beint ofan á ösku og vikri frá sama gosi, því engin skil verða þar á milli greind í sniði sem er meira en 2 metrar. Auðvelt er að fá góð snið þarna í farvegum lækja sem koma beint undan þessum gosmyndunum og renna á jökul- bergi. Niður með einum slfkum farvegi má sjá hvernig öskuflóðið leggst út á jarðveg og fjarar að lokum þar út. Ofantil er það aðeins gróið mosa með smávegis jarðvegs- myndun hér og þar. Neðar er um 1 metra þykkur jarðvegur kominn ofan á þetta lag, sem þá er orðið ösku- og vikurlag, en í þeim jarðvegi eru öskulög sem síðar verður fjallað um. Enn skal undirstrikað að það sem einkennir allt efni frá þessu gosi er hið ytra form þess. Hér verður talið að það stafi af því að hraunkvikan hafi í gosrásinni komist í snertingu við grunn- vatn. Grunnvatnsstaða er og hefur alltaf verið há á þessu svæði. Aðrennslissvæði er stórt, gæti náð upp í jökul, og líkur fyrir að dalurinn norðuraf sé sig og sprungukerfi eftir honum. Norðaustur af Leiðólfsfelli takmarkast dalurinn að austanverðu af þverhníptum hamrastalli, sem túlkaður er sem misgengi, en undir hömrunum hefur á einum stað gosið endur fyrir löngu og leifar af því eldvarpi, gosmöl og vikur, hallast upp að og aðeins upp yfir hamrana. Þetta er aðeins sunnan við Rauðhóla og Eyrahólma. Ekki er áður um þá eldstöð getið. ¦ GOSMÖLOG ASKA Hér að framan hefur verið drepið á grófa grjót- og gosmalarlagið suður af eldstöð- inni. f því er mikið af framandsteinum, fluggrjóti úr gosinu, en afstaða þessa grófasta hluta útkastsins frá gosinu þykir benda til þess að hvöss norðanátt hafi verið ráðandi í upphafi gossins þar sem ekkert þessu líkt er að finna norðan hrauns, undir Sæmundarskeri, en þykk ösku- og vikurlög eru þar um allt. Öskulög frá þessu gosi hafa verið rakin og þykkt þeirra mæld norðan frá Hnútuhólma sem hér segir: I Hnútuhólma og Hrossatungum 6-9 cm, norðan í Galta 6-7 cm, við innri Geir- landsá 18 cm, norðaustan í Sæmundarskeri mældist vikur- og öskulagið 1,7-1,8 m undir 40 cm þykkri jarðvegstorfu og virtist óhreyft. Hvort það kann að vera nærri 11. mynd. Líparítvikurkorn úr þétta hluta öskuflóðsins. Sem næst fimmföld stœkkun. - Grains ofacidic pumice appearing in the pyroclastic flow as well as in the ash. En- largement approx. 5 x. Mynd/photo Jón Jónsson. 188
Beinir tenglar
