Guðmundur E. Sigvaldason: Alþjóðasamtök eldfjallastöðva INNGANGUR Síðasti áratugur var óvenju við- burðaríkur á sviði eldfjallafræða. Eld- gos voru tíð og sum þeirra leiddu til verulegs tjóns. Gosið á Heimaey 1973, sem olli vemlegu tjóni á Vestmanna- eyjakaupstað, verður minnisstætt vegna baráttunnar, sem háð var gegn eyðileggjandi hraunstraumum. Á eyjunni Guadeloupe í Vestur Indíum, leiddi órói í eldfjallinu Sou- friere til þess að um það bil 74000 manns, sem bjuggu í hlíðum fjallsins, voru fluttir brott frá heimilum sínum. Brottflutningur fólksins var umdeildur og menn voru ósammála um á hvaða forsendum væri unnt að flytja fólkið aftur til heimila sinna. A íslandi var nýbyrjað á byggingu jarðgufuorkuvers við Kröflu, þegar fyrstu merki um nýja eldvirkni komu í ljós árið 1975. Eldfjallafræðingar vöruðu þegar í stað við, að eldvirknin gæti aukist og staðið í mörg ár. Stjórn- völd ákváðu hins vegar að ráðgjöfin væri ekki byggð á nægilega traustum gögnum til að geta haft afgerandi áhrif á framkvæmdir. Krafla hefur síðan gefið mjög góð tækifæri til rannsókna á eldvirkni í tengslum við jarðskorpu- gliðnun. Á ítalíu hefur Etna valdið almanna- vörnum áhyggjum, en hún hefur einn- ig gefið vísindamönnum tækifæri til rannsókna. í Sovétríkjunum gátu eld- fjallafræðingar sagt fyrir eldgos í Tol- bachiek eldstöðinni á Kamtchatka með hjálp jarðskjálftamæla. Þegar fyrstu merki komu fram, í mars 1980, að eldfjallið St. Helens í Bandaríkjunum væri að vakna til lífs- ins, skapaðist strax náin samvinna milli eldfjallafræðinga og stjórnvalda um það verkefni að afla stöðugra upp- lýsinga um ástand eldfjallsins hverju sinni og þá hættu sem gæti stafað af því. Eldgos hófst 27. mars og hápunkt- ur þessa viðburðaríka áratugar varð þann 18. maí 1980, þegar St. Helens gaus miklu sprengigosi, sem olli mann- tjóni og eyðileggingu verðmæta. í sögu eldfjallafræðinnar hefur ekkert gos verið rannsakað af meiri gaum- gæfni og reynslan, sem hefur áunnist, mun bæði auka skilning vísindamanna á sprengigosum og vísa Ieiðina til bættra samskipta vísindamanna og stjórnvalda í málum, sem lúta að al- mannavörnum vegna eldgosahættu. Náttúrufræöingurinn 52 (1-4). bls. 184-186, 198.1 184
Beinir tenglar
