Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						Tvö merkisafmæli
Árið 1983 voru liðin 100 og 200 ár
frá tveimur merkilegum eldgosum á
jörðinni. Fyrra gosið er Islendingum
vel þekkt, enda áhrif þess slík að jafn-
vel danska einokunarverslunin reynd-
ist hafa verið skárri. Eldgosið hófst í
Lakagígum þann 8. júní 1783 og stóð
til 7. janúar 1784. Á þessum mánuðum
gusu rúmlega 100 gígar á 25 km langri
sprungu og þekur hraunið nú um 565
km2. Rúmmál hraunsins reiknast um
12 km3 og er það mesta hraun sem
komið hefur upp í einu gosi á jörðinni
á sögulegum tíma. Um það bil 10.000
manns létust í þeim hörmungum sem
gosinu fylgdu og stór hluti búpenings
féll (80% sauðfjár, 76% hrossa og
50% nautgripa). Móðuharðindin, eins
og þeir hörmungartímar sem eftir
fylgdu voru nefndir, drógu nafn sitt af
„móðunni", sem samanstóð af gasteg-
undum og gufu frá eldstöðvunum.
Gosgufurnar, og þá sérstaklega meng-
un af völdum flúors, urðu búpeningi
að bana. Mikið byggðarland fór undir
hraun og fjöldi bæja.
Hitt eldgosið er réttum hundrað
árum yngra og varð á eyjunni Krakatá
(Krakatau) sem er í Sunda sundi, milli
Jövu og Súmötru í Indónesíu. Þann
20. maí 1883 hófst eldgos norðan á
Krakatá. Eyjan var óbyggð en óljósar
heimildir voru fyrir miklu öskugosi á
Krakatá á tímabilinu maí 1680 — nóv-
ember 1681, svo ekki komu jarðhrær-
ingar þessar á óvart. Hollenskir vís-
indamenn fóru til eyjarinnar þann 27.
maí og gaus þá í gíg fjallsins Perboew-
etan sem er nyrst á eynni. Heldur dró
úr gosinu fram til 19. júní er það færð-
ist aftur í aukana, og í lok júní voru
gosstrókarnir orðnir tveir. Sífellt
öskufall var og miklar sprengingar.
Allan júlí hélt gosið áfram en hápunkt-
ur gossins varð 26. og 27. ágúst. Klukk-
an eitt e.h. þann 26. hófust miklar
sprengingar á nál. 10 mínútna fresti.
Stærstu sprengingarnar urðu síðan kl.
05.30, 06.44, 10.02 og 10.52 þann 27.
ágúst. Sprengingar þessar vöktu fólk í
yfir 3000 km fjarlægð og heyrðust til
Ástralíu í yfir 4800 km fjarlægð.
Afleiðingar gossins urðu ótrúlegar.
Tveir þriðju hlutar eyjunnar hurfu og
varð þar 300 m sjávardýpi sem áður
voru yfir 300 m há fjöll. Gífurleg flóð-
bylgja skall á nálægar strendur og fór-
ust yfir 36.000 manns. Um kl. 14.30
þann 28. ágúst hljóðnuðu síðustu
sprengingarnar þessa eins mesta eld-
goss sögunnar. Askan frá eldgosinu
þakti þúsundir ferkílómetra og
reiknað hefur verið út að rúmmál gos-
efnanna hafi verið 18 km3. Myndast
hafði geysistór askja, 20 km í þvermál
með nokkur hundruð metra sjávar-
dýpi.
Eftir þetta gos varð hlé í 44 ár en
árið 1927 myndaðist eyjan Anak
Krakatá (barn Krakatár) í eldgosi
innan öskjunnar. Á tímabilinu 1927 til
1980 hafa orðið 29 eldgos innan öskj-
unnar, en öll hafa þau verið lítil.
Helgi Torfason
Náttúrufraðingurinn 53 (3-4), bls. 176, 1984
176
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184
Blašsķša 185
Blašsķša 185
Blašsķša 186
Blašsķša 186
Blašsķša 187
Blašsķša 187
Blašsķša 188
Blašsķša 188
Blašsķša 189
Blašsķša 189
Blašsķša 190
Blašsķša 190
Blašsķša 191
Blašsķša 191
Blašsķša 192
Blašsķša 192