hér en þekkist í nokkru öðru landi (Sigurður Þórarinsson 1978). Auk þess eru hverir á íslandi afar fjöl- breytilegir, að því er varðar flesta efna- og eðlisþætti. Frá öndverðu hafa jarðhitaupp- sprettur verið flokkaðar á ýmsa vegu. Algengasta skiptingin hefur byggst á hitastigi uppsprettunnar og þeim þannig verið skipt í hveri og laugar. Hins vegar hafa þær einnig verið að- greindar eftir útliti og þá verið nefndar vatnshverir og leir- eða gufuhverir. Með aukinni þekkingu á eðli jarðhita hefur flokkunin orðið vísindalegri og er jarðhitasvæðum nú skipt í lághita- og háhitasvæði eftir djúphitastigi svæðanna (Sigurður Þórarinsson 1978). Háhitasvæði eru öll á virkum eldgosasvæðum landsins en lághita- svæðin eru utan þeirra og tengd eldri jarðmyndunum. Lághitasvæðin ein- kennast af vatnshverum og laugum og er hitastig mjög breytilegt eða allt frá suðumarki og niður fyrir 20°C. Vatnið er að jafnaði basískt og rennsli getur verið mjög mikið. Ummyndun bergs á lághitasvæðum er að jafnaði lítil en kísil) fellur þó oft út og rnyndar hvera- hrúður í kringum uppsprettuopin (Þorleifur Einarsson 1978). Háhitasvæðin einkennast aftur á móti af brennisteinshverum, leirhver- um og gufuhverum með hitastig oftast um 100°C (Þorleifur Einarsson 1978). Að jafnaði er lítið vatn á dæmigerðum háhitasvæðum en sé það fyrir hendi er það oftast mjög súrt. Þetta getur leitt til mikillar ummyndunar og valdið upplausn bergsins kringum hverina. Margvíslegar útfellingar af brenni- steini, gifsi og öðrum efnum eru einnig algengar umhverfis hveri á háhita- svæðum. Fyrir neðan grunnvatnsflöt háhitasvæðanna er vatnið þó eftir sem áður basískt. Grunnvatnsstaðan getur því haft mikil áhrif á eiginleika hver- anna á háhitasvæðunum. Á Hengils- svæðinu koma áhrif grunnvatnstöð- unnar til dæmis vel í ljós. í Hengla- fjöllum er nær eingöngu að finna súra gufuhveri, enda er þar djúpt á grunnvatn. Hveragerði og dalirnir þar fyrir ofan eru aftur á móti í jaðri svæð- isins og þar má víða finna basíska vatnshveri, enda fellur grunnvatns- flötur þar nánast saman við yfirborð landsins (Þorleifur Einarsson 1978). Margvísleg efnasambönd eru jafnan uppleyst í hveravatni og getur styrkur þeirra verið mjög breytilegur. Al- mennt er lítið af uppleystum efnum í hveravatni á lághitasvæðum en mikið á háhitasvæðum. Þau efnasambönd sem líklega eru mikilvægust í líffræði- legu tilliti eru þó vissar lofttegundir. í hveravatni á lághitasvæðunum eru helstu lofttegundirnar köfnunarefni (N2) og koldíoxíð (C02) en einnig örlítið af öðrum lofttegundum. í jarðhitavatni á háhitasvæðum eru það aftur á móti einkum koldíoxíð (C02), brennisteinsvetni (H2S) og vetni (H2). Sums staðar finnst einnig methan (CH4), ammoníak (NH3) og kolmón- oxíð (CO) í iitlu magni (Stefán Arnórsson og Einar Gunnlaugsson 1985). Brennisteinsvetni í hveragasinu gengur í samband við súrefni loftsins og myndar brennisteinssýru (H2S04). Ef vatnsrennsli er lítið safnast sýran fyrir, leysir upp bergið umhverfis hver- ina og breytir því í blásvartan hvera- leir. Lífverur finnast bæði í súrum og basískum hverum en aldrei sömu teg- undirnar í báðum þessum gerðum. Basískir vatnshverir á háhitasvæðum, eins og t.d. í Hveragerði, hafa nokkra sérstöðu. Þar er um að ræða vatns- hveri með ýmsa eiginleika súrra hvera, svo sem mikið af uppleystu brenni- steinsvetni. Svona „blandaðir" hverir eru fremur sjaldgæfir og þar koma oft 52
Beinir tenglar
