molnar í sundur, þegar hún er hreyfð. Upp úr skáninní ganga oft totur, sem stundum hafa harðari kísilborinn kjarna". Milli 30 og 45°C finnast margar teg- undir þörunga, fyrst og fremst blá- grænir þörungar, en heilkjarna þör- ungar eins og kísilþörungar finnast þar einnig. Fyrir ofan 45°C verður gróður- inn fábreyttari og finnast aðeins blá- grænir þörungar af tveimur ættkvísl- um, Mastigocladus og Phormidium. Af Mastigocladus er aðeins talin vera ein tegund í hverunum, þ.e. M. laminosus, en þó virðist vera um a.m.k. tvo stofna að ræða, annan við 45-50°C, hinn við um 60°C. Sigurður Pétursson lýsir M. laminosus á eftirfar- andi hátt: „Hlaup- eða svampkenndar skánir, þéttar í sér og oft lagskiptar, blágrænar eða olíugrænar að lit, en þó móleitar. ÍTæðirnir samanofnir, 4-6(-8)fi á breidd, hlykkjóttir með greinilegum slíðrum. Greinóttar hliðargreinar ca. 3(i á breidd og allar uppréttar. Frumur aðalþráðanna tunnulaga, en hliðar- þráðanna langar, sívalar. Gulfrumur á dreif um keðjurnar, kúlulaga eða sporkúlulaga allt að 6,5^ á breidd, ein- stakar eða tvær saman. Finnst í hverum um allan heim við allt að 60°C." Þessi lýsing á fyrst og fremst við stofninn sem vex við lægra hitastigið. Stofninn sem finnst við 60°C (HTF; „high temperature form") virðist mynda mun styttri þræði, sjaldnast lengri en 4 frumur og myndar t.d. hvorki gormlaga né greinótta þræði (Brock 1978). Blágrænir þörungar af ættkvíslinni Phormidium hafa verið mun minna rannsakaðir en finnast einnig við allt að 60°C. Ekki hefur tekist að rækta þá úr hverum. Sigurður Pétursson (1958) segir eftirfarandi um þessa ættkvísl: „Vegna þess, hversu erfitt er að greina sundur margar Phormidium-teg- undir eru nafngiftirnar mjög á reiki, og oft vafamál hvort um sérstakar tegund- ir eða aðeins mismunandí gerðír sömu tegunda er að ræða." Lítið virðist hafa gerst á þessu sviði síðasta aldarfjórðung því þessi stað- hæfing er enn í fullu gildi. Lýsing Sig- urðar á Phormidium er eftirfarandi: „Þunnar skánir, blágrænar, gulleitar eða ofurlítið rauðleitar. Præðirnir hlykkjóttir án vika við þverveggina, og mjókkandi til endans, 1 — 1,5 (—2)u. á breidd. Slíðrin þröng, oft ógreinileg og litast blá með klórzinkjoði. Frumurnar lengri en breiðar, 2—4 [i með einstök korn við þverveggina. Endafruman oddkeilulaga án hettu. í hverum, í kyrru vatni og á rökum klettum. Um allan heim." Ofangreindar tegundir eru þeir blágrænu þörungar (Cyanobacteria) sem vaxa við hæst hitastig í íslenskum hverum (Locher og Binder 1971). Eins og áður var getið finnst Mágræni þör- ungurinn Synechococcus lividus ekki á íslandi, en hann getur vaxið við allt að 70-73°C. Þó að mest beri á þörungunum í þessum gróðurmassa má einnig finna þar mikið af bakteríum og er nú gróð- urinn almennt kallaður þörunga- og bakteríugróðurhula („algal bacterial mat"). Hér er um margar bakteríuteg- undir að ræða og hafa mjög fáar þeirra verið einangraðar og ræktaðar. Þegar gróðurinn er skoðaður í smásjá með 1500 faldri stækkun ber mikið á þráð- laga bakteríum, og eru það sennilega einkum Chloroflexus tegundir. Þetta eru ljóstillífandi bakteríur eins og áður er um getið og flokkast með svoköll- uðum „grænum bakteríum" (Brock 1978). Þær geta einnig vaxið sem loft- háðar rotverur. Þær geta hins vegar ekki Ijóstillífað í viðurvist súrefnis, heldur aðeins við loftfirrðar aðstæður og eru að því leyti ólíkar blágrænum þörungum. Chloroflexus fær orku sína úr sólarljósinu en þarf jafnframt á líf- 54
Beinir tenglar
