rænum efnum eða brennisteinsvetni að halda. Chloroflexus myndar því gjarnan þunnt (1-2 mm) grábleikt lag, 5-9 mm undir yfirborði þörunga- lagsins. Ýmsar aðrar gerðir baktería hafa verið einangraðar úr svona hvera- gróðri. Mest hefur verið unnið með bakteríur af ættkvíslinni Thermus, sem eru Gram-neikvæðar, staflaga frumur og mynda einnig oft langa þræði. Þetta eru loftháðar rotverur, sem finnast í miklu magni í öllum basískum vatns- hverum við 50-85°C (Jakob K. Krist- jánsson og Guðni Á. Alfreðsson 1983). J?ær innihalda jafnan mikið af karoten efnum og eru því gular eða appelsínugular að lit. Þær vaxa sjaldan í svo miklu magni í hverunum að gróð- urinn verði sýnilegur með berum aug- um. Þó kemur fyrir að þörungagróður- inn verður appelsínugulur eða bleikur á börmum hveranna. Þetta stafar af því að Thermus þolir mun hærra hita- stig (Topt 70-75°C) en blágrænu þörungarnir (Brock 1978). Ef veru- legar sveiflur verða á hitastigi, sem oft getur orðið í hverum, og of heitt verð- ur fyrir þörungana þá drepast þeir en rotbakteríur eins og Thermus ná sér á strik. Grómyndandi bakteríur, bæði loftháðar og loftfælnar, hafa verið ein- angraðar úr hveravatni (Cometta o.fl. 1982). Einnig hafa fundist þar súlfat- afoxandi bakteríur (Sandbeck og Ward 1982), methanmyndandi bakter- íur, vetnisoxandi bakteríur og fleiri gerðir (Jakob K. Kristjánsson o.fl. 1985, Stetter o.fl. 1981). Ekki hefur þó enn tekist að einangra bakteríur, sem geta vaxið við hitastig yfir 85°C, úr basískum vatnshverum. Þær virðast þó vissulega vera til staðar í þessum hverum. Það má m.a. sjá á því að ef smásjárgler er haft í hver í nokkra daga þá setjast bakteríur á gierið og fjölga sér þar (Brock 1978). Vatnshverir á háhitasvæðum Sums staðar á háhitasvæðum getur vatnið í basískum hverum innihaldið mikið magn af uppleystu brennisteins- vetni og við það myndast allt önnur lífsskilyrði en almennt gerist í vatns- hverum. Brennisteinsvetnið (H2S) verkar hindrandi á sumar tegundir eins og t.d. blágrænu þörungana sem virðast ekki þola meiri styrk en um 5uM H2S (Castenholz 1976). í staðinn koma bakteríur sem geta oxað H2S og þannig unnið orku. Ef styrkur af upp- leystu H2S er undir 60uM og hverinn liggur vel við sól þá verður Chloroflex- us gróðurinn yfirgnæfandi og getur myndað miklar breiður af grábleikum eða jafnvel ryðlituðum þráðum sem bylgjast í straumnum (3. mynd). Greinilegt er að við þessar aðstæður vex Chloroflexus með H2S-háðri ljós- tillífun því-að gróðurinn nær oft langt upp fyrir efri hitamörk blágrænu þör- unganna (Jakob K. Kristjánsson og Guðni Á. Alfreðsson 1983). Þar er enga orkugjafa að hafa sem geta við- haldið svo miklum gróðri nema brennisteinssvetnið. Einnig er ljóst að Chloroflexus er háður ljósinu því að í sumum hverum getur gróðurinn næst- um horfið á haustin ef sólarlítið er, en blómstrar svo aftur á 1-2 sólardögum. Vaxtarhraðinn getur því greinilega verið mjög mikill við hagstæð skilyrði. Þessi grábleiki gróður er sérlega áber- andi í nokkrum hverum í Hveragerði og nágrenni. í Baðstofuhver er mikill Chloroflexus gróður og einnig í hver sem er í túni Garðyrkjuskóla ríkisins í Hveragerði svo og í einum hver sem við höfum rannsakað talsvert og nefndum HV-11 (Jakob K. Kristjáns- son og Guðni Á. Alfreðsson 1983). Á 4. mynd sést vel hvernig hitastig og brennisteinsvetni hefur áhrif á teg- undasamsetningu (mælt sem hlutfall karotena og blaðgrænu, eða gleypni 55
Beinir tenglar
