í sjóðandi vatni er nánast ekkert uppleyst súrefni auk þess sem gasupp- streymið í hverunum heldur súrefni væntanlega að miklu leyti frá þeim. Brennisteinsvetnið gerir hveragasið einnig mjög afoxandi og eyðist því fljótt allt það súrefni sem kann að leysast upp í hveravatninu. Fyrsta bakterían sem einangruð var úr slíkum hver var Sulfolobus acido- caldarius, sem fannst í Yellowstone þjóðgarðinum í Bandaríkjunum (Brock 1978). Þetta er loftháð Archae- bacteria, sem vex best við 75-85cC og pH 1-4. Sulfolobus getur bæði lifað sem ófrumbjarga baktería á ýmsum lífrænum næringarefnum eða sem frumbjarga lífvera með oxun á brenni- steinsvetni eða brennisteini og tillífun á koldíoxíði. Sulfolobus er oft að finna í miklu magni í leirhverum og flýtur þá gjarnan ofan á leðjunni eins og kopar- lituð brák (7. mynd). Talið er að þessi baktería oxi verulegan hluta af því brennisteinsvetni, sem streymir upp og eigi þannig nokkurn þátt í myndun brennisteinssýrunnar, sem veldur svo lágu sýrustigi í þessum hverum (Brock 1978). Rannsóknir á loftfælnum bakteríum úr leirhverum hér hófust hins vegar ekki fyrr en þýsku vísindamennirnir Stetter og Zillig lögðu leið sína til ís- lands sumarið 1980 (Stetter og König 1983, Zillig o.fl. 1981). Þeir söfnuðu þá fjölda sýna um allt land og héldu sumum sýnanna algerlega loftfirrðum þar til ræktun hófst ytra. Úr þessum sýnum, og öðrum teknum síðar, tókst þeim að einangra margar tegundir loftfælinna Archaebacteria. Þær vaxa allar best við 85-95°C og pH 4, en nota mismunandi efni sem næringar- efni og orkugjafa. Helstu tegundir loftfælinna baktería sem þarna virðast lifa tilheyra eftirfarandi ættkvíslum: Thermoproteus (8. mynd), Thermofil- um og Desulfurococcus (Stetter og König 1983). Þær geta allar lifað sem ófrumbjarga lífverur á lífrænum efna- samböndum og nota þá brennistein sem vetnisþega og mynda H2S. Þetta er því eins konar brennisteinsóndun, sambærileg við súrefnisöndun hjá venjulegum lífverum. Auk þess getur Thermoproteus vaxið frumbjarga með því að oxa vetni með brennisteins- öndun. Einnig einangraðist ein tegund methanmyndandi baktería, Methano- thermus fervidus, en þær lifa frum- bjarga á vetni og koldíoxíði og mynda úr því methan gas (Stetter o.fl. 1981). Þarna er því að finna frekar einfalt lífsamfélag sem byggir viðurværi sitt á þeirri orku sem felst í afoxuðum efna- samböndum (H2S og H2) sem streyma úr iðrum jarðar en er ekki háð sólar- ljósinu eins og svo til allt annað líf á jörðinni. Gasuppstreymið er víðast hvar allmikið og stöðugt og verða því hverirnir eins og síræktarker þar sem næring flæðir stöðugt inn. Enda er mikil gróska í þessum hverum og getur fjöldi bakteríanna jafnvel orðið um 100 milljónir í einum millilítra af hvera- vatni (Stetter og König 1983). Það er álíka fjöldi og algengt er að fá við ræktun í rannsóknastofu við góðar að- stæður. Leirhverir eru því langt frá því að vera lífvana. Gufuaugu Gufuaugu eru í raun í sama flokki og leirhverir en þar er hins vegar svo djúpt á grunnvatnið að ekkert vatn er sýnilegt og aðeins gufa stígur upp. Gufan þéttist við yfirborðið og eru barmarnir því jafnan rakir og eru oft- ast mjög súrir. Oft verður geysimikil útfelling á brennisteini í kringum slík op. Stetter og samstarfsmenn hans hafa tekið sýni úr gufuaugum en hafa ekki getað ræktað úr þeim neinar 59
Beinir tenglar
