nokkrum stöðum og mældist 60— 70°C. Talsvert rennsli er þarna og sést grænn og rauður þörungagróður mjög greinilega í þessu rennsli. Gróður þessi virðist einnig vera bundinn við heita svæðið, sem er þó væntanlega aðeins heitt í nokkrar klst. á dag, því að þarna flæðir sjór yfir. Einnig rækt- uðum við mikið af háhitakærum Thermus bakteríum úr þessum hver. Þessir þörungar hafa enn ekki verið rannsakaðir að ráði en til stendur að gera það. Þarna virðist því vera að finna samfélag lífvera sem lifa við 60- 70°C en þola jafnframt kælingu í söltum sjó tvisvar á sólarhring. Með aðstoð Karl O. Stetter og sam- starfsmanna hans frá Háskólanum í Regensburg í V-Þýskalandi tókst okk- ur að fá sýni úr neðansjávarhverum sem eru utar í Hveravíkinni og á um 2 m dýpi á fjöru. Þarna kemur vatn upp á nokkrum stöðum og mældist hita- stigið í sandbotninum og í kletta- skorum 50-80°C. Vatnssýnin sem náðust með köfun voru blönduð sjó en samt ræktaðist úr þeim mikið af háhitakærum bakteríum af Thermus ættkvíslinni. Þessar Thermus bakteríur virðast að flestu leyti líkar ættingjum sínum úr landhverum nema að þær eru saltþoln- ar (11. mynd). Einnig einangruðust fleiri tegundir háhitakærra baktería úr þessum sýn- um og er verið að rannsaka sumar þeirra nánar. Ein þeirra myndar rautt litarefni og þarf salt í ætinu til að geta vaxið (11. mynd). Hitaveitur Víðast hvar er hitaveituvatn nú fengið úr borholum en að vissu leyti má samt líta á hitaveitur sem nútíma- legt afrennsli hvera. Það er því ekki óeðlilegt að ætla að þar lifi hveraör- verur. Thermus bakteríur hafa fundist í hitakerfum húsa erlendis, en þar er um upphitað kalt vatn að ræða (Brock 1978). Við gerðum lauslega athugun á þessu í vatni Hitaveitu Reykjavíkur (Sigríður Hjörleifsdóttir 1984). Tekin voru vatnssýni úr nokkrum borgar- hverfum þannig að vatn fengist af öll- um megin vinnslusvæðum hitaveitunn- ar (Elliðaárdal, Sundlaugahverfi og Reykjum í Mosfellssveit). Hitakærar bakteríur, mest Thermus fundust í öllum sýnunum og var fjöld- inn á bilinu 100-500 bakteríur í lítra. Þetta er talsverður fjöldi þegar miðað er við að algengar tölur fyrir vatn úr hverum eru aðeins 10-100falt hærri (Jakob K. Kristjánsson og Guðni Á. Alfreðsson 1983). Sýni hafa einnig verið tekin úr hita- veitu Selfoss og á nokkrum stöðum í Hveragerði. Alls staðar fundust Thermus bakteríur og stundum einnig aðrar tegundir. Jarðsjór Á Reykjanesi hefur lengi verið vitað um nokkra salta hveri (Jón Ólafsson og Riley 1978). Þarna er um að ræða svokallaðan jarðsjó, sem er um 100°C heitur og er jafnvel saltari en venju- legur sjór. Slíkir hverir eru afar sjald- gæfir og hafa þeir því vakið forvitni manna. Nokkrum sinnum hafa sýni verið tekin úr þessum hverum en ekki hafa fundist neinar lífverur í þeim (Castenholz 1979). Lífsskilyrðin eru vissulega erfið; hátt hitastig, hár salt- styrkur og frekar lágt sýrustig (pH í kringum 5). Þó má benda á að örverur virðast hafa getað aðlagast svo mörg- um öðrum erfiðum aðstæðum að alveg er mögulegt að þær finnist í salthver- 63
Beinir tenglar
