Vegna þess að lirfur safnast fyrir í hýslum sínum má gera ráð fyrir að sýking í dýrum aukist eftir því sem ofar dregur í fæðustiganum. I fæðu- þrepum Pingvallavatns standa hornsíli einu þrepi ofar en krabbadýr (sbr. Hilmar J. Malmquist 1983) og þar af leiðandi má búast við að sílableikjur séu meira sýktar en murtur, eins og raun ber vitni. Myndun bandvefs utan um innyfli er líklega svörun (vörn) fisksins við sýk- ingu (sbr. Vik 1957) og getur það skýrt fylgni milli sýkingar og samgróninga (sbr. 1. og 2. mynd). Það er ekki orðum aukið að innyfli mjög sýktra fiska eru „ógeðfelld" sjón, en þar með er slæmum áhrifum hvað snerta manninn sennilega að mestu lýst. Sáralítil hætta er á að lif- andi lirfur berist ofan í menn, og hverfandi litlar líkur á að þær yllu skaða ef svo færi. Lirfurnar setjast fyrst og fremst utan á maga og skú- flanga fiskanna og eru því fjarlægðar við slægingu. í þeim tilvikum þar sem um verulega mikla sýkingu er að ræða má einnig finna lirfur í fiskholdi, eink- um í þunnildum. Ef lirfurnar eru ekki fjarlægðar við slægingu bíða þeirra endanleg örlög við matargerð, en þær þola hita og söltun afar illa (Vik 1957). Mjög erfitt hefur reynst að meta áhrif Diphyllobothrium sýkingar á dauða, vöxt og viðkomu fiska (Hal- vorsen 1970, Henricson 1980, Curtis 1983, Hammar o.fi. 1983). Ekki eru til neinar áreiðanlegar heimildir um veru- leg dauðsföll af völdum þessara band- orma (D. ditremum og D. dendritic- um) (Henricson 1978), enda ekki auð- séð hvernig sýna megi fram á slíkt í náttúrunni með beinum hætti. Stund- um heyrist því haldið fram að mikið sýktir fiskar vaxi hægar en þeir sem lítið eru sýktir eða eru án sníkjudýra. í raun eru afleiðingar sýkingar á vöxt fiska næsta óljósar og ekkert sjálfgefið um orsakasamhengi þar á milli (sbr. Hammar o.'fl. 1983). Benda má á að þrátt fyrir að sílableikjan sé mest sýkta bleikjugerðin í Pingvallavatni vex hún engu að síður hvað örast og nær einna mestri stærð (Hilmar J. Malmquist o.fl. 1985). Vöxtur lífvera er flókið fyrirbæri sem stjórnast af samspili erfðaeiginleika og umhverfisaðstæðna og er erfitt að greina áhrif sýkingar frá öðrum þáttum. Sú staðhæfing að hæg- ur vöxtur fiska stafi af sýkingu byggist gjarnan á samanburði á vexti í sitt hvoru vatninu þar sem fiskurinn í öðru er sýktur og vex hægar en hinn sem er ósýktur. Engin tvö vötn eru eins og því eru vaxtarskilyrði fyrir fiska, t.d. fæðuframboð, frábrugðin frá einu vatni til annars. Þetta gerir samanburð hæpinn. í sumum tilfellum má allt eins búast við að þeir fiskar sem duglegast- ir eru að afla sér fæðu og vaxa þar af leiðandi hraðast séu mest sýktir, en það er einfaldlega vegna þess að þeir hafa étið mest af sýktri fæðu. Talið er að mjög mikil sýking ásamt miklum samgróningi líffæra geti dregið úr frjó- semi fiska (Vik 1957, Curtis 1983). Ekki er óhugsandi að sílableikjur eigi í erfiðleikum með að losa hrogn eða svil í þvílíku ástandi. ÞAKKARORÐ Höfundar þakka öllum sem aðstoðað hafa við framkvæmd þessarar athugunar. Sérstakar þakkir færum við Sigurði H. Ric- hter fyrir ýmsar upplýsingar og ábendingar varðandi heimildir. Líffræðiskor og Líf- fræðistofnun háskólans þókkum við veitta starfsaðstöðu og tækjalán. Byggðasjóður, Landsvirkjun, Þingvallanefnd og Vísinda- sjóður hafa styrkt Þingvallavatnsrannsókn- ir og kunnum við þeim bestu þakkir. Síðast en ekkí síst viljum við þakka Próf. Pétri M. Jónassyni, forstöðumanni Þingvallavatns- rannsókna, fyrir óbilandi áhuga og elju- semi við að halda verkinu gangandi. 84
Beinir tenglar
