Sigmar Arnar Steingrímsson: Vatnasvampar í Urriðakotsvatni INNGANGUR Vatnasvampar virðast vera með fá- gætari dýrahópum í íslenskum stöðu- vötnum. Einungis tvær tegundir hafa fundist hér enn sem komið er (Helgi Hallgrímsson 1974 og 1976; Tendal 1976). Sumarið 1969 fundu tveir dýra- fræðingar sambýli vatnasvamps við Mývatn, rétt sunnan Skútustaða (Fjeldsá og Raddum 1973). Tegundar- greiningu þessara eintaka var síðar hnekkt og reyndist vera Ephydatia mulleri (Lieberkuhn) (Tendal 1976). Aðrir fundarstaðir eru ekki skráðir. Fundur E. mulleri í Urriðakotsvatni við Hafnarfjörð er því fyrst getið í þessari grein (1. mynd). Sumurin 1973 og 1975 fann Helgi Hallgrímsson (1974, 1976) sambýli svampa og greindi, en þess er þó ekki getið í Zoology of Iceland (Tendal 1976). Fundarstaðir þeirra eru í svonefndum Faxalæk í útfalli Vesturhóps og sá seinni í Vestmannsvatni, en eintökin reyndust vera af tegundinni Spongilla lacustris (Linnaeus). Greining Helga er byggð á stoðnálunum, en engin dvalarform (gemmúlur) voru í þessum sambýlum, sem getað hefðu styrkt greininguna. Grein þeirri sem hér fer á eftir er ætlað að skýra að nokkru almenna líffræði svampa svo og verkefni sem höfundur vann við líffræðiskor Há- skóla íslands árið 1981. Með rannsóknunum var reynt að skýra lífsferil E. miilleri í Urriðakotsvatni við Hafnarfjörð, og hefur sambærileg athugun aldrei fyrr verið gerð hér á landi. Höfundur vill nota tækifærið og þakka sérstaklega umsjónarmanni verkefnisins, Gísla Má Gíslasyni hjá Líffræðistofnun Háskóla íslands, að- stoðina og yfirlestur þessarar greinar. Auk þess vil ég þakka Ólafi Svavari Ástþórssyni hjá Hafrannsóknastofnun gagnlegar ábendingar og aðstoð. Sömuleiðis þakkir til Ólafs Karvels Pálssonar hjá Hafrannsóknastofnun fyrir yfirlesturinn. LÍFFRÆÐI SVAMPA Eðli svampa var umdeilt þar til komið var vel fram á 19. öld. Lengi vel voru þeir flokkaðir með holdýrum (Coelenterata), en undir miðja síðustu öld var ráðið í formfræði og lífeðlis- fræði þessara dýra er leiddi til þess að þeim var skotið undir eina fylkingu og nefnd „Porifera" (gríska: porus = hola; \atína: ferre = að bera). Helst sú nafngift enn þann dag í dag. Svampar eru taldir frumstæðastir meðal fjölfrumunga í dýraríkinu. Þeir mynda hvorki eiginlega vefi né líffæri og tengsl milli frumna eru mjög frum- stæð. Allir svampar eru botnsætnir (sessile) og vaxtarlag þeirra er undir Náttúrufræðingurinn 56(2), bls. 89-99, 1986 89
Beinir tenglar
