mynd). Knýja þær vatnsstraum í gegn- um gangakerfí svampsins með svipu- slætti sínum og hremma fæðuagnir sem með vatninu berast. Þróun svampa er talin endurspeglast í auknu yfirborði kragafrumuholsins. Aukin felling vefjalaga (2. mynd) eykur yfir- borð kragafrumulagsins. Við rýrnun útstreymishols minnkar rúmmál þess vatns sem dæla þarf í gegnum hvern gang í svampinum. Afleiðingin er auk- ið vatnsflæði um svampinn og betri nýtni. Gefur þetta fyrirkomulag mögu- leika á að bera stærri og orkufrekari sambýli. Hjá flestum svömpum hefur slíkt marggreint gangakerfi (leuconoid gerð) myndast og ber það vitni um hversu nýtið þetta form er. Uppruni svampa er vandfundinn. Greinileg frumstæð einkenni eru atriði eins og engin líffæri, og lítil frumusér- hæfing, sem er ólíkt því sem gerist hjá öðrum vefdýrum (Metazoa). Öll þessi atriði gera staðsetningu svampa í flokkunarkerfinu mjög erfiða. Sumir dýrafræðingar álíta þá hafa þróast af öðrum frumdýrum (Protozoa) en vef- dýr hafa almennt gert. Svipuð ein- kenni kragafrumna svampa og „Cho- anoflagellata" (frumdýr sem teljast til svipunga (Flagellata)) eru talin styðja þessa kenningu. Önnur kenningin gengur út frá því að svampar hafi þró- ast út frá svipungum í sambýli og er þroskun svampa notuð því til stuðn- ings. Hugsa menn sér þá að gangakerfi hafi þróast í tengslum við það að dýrin tóku upp botnsætið líf og að svipu- frumur í ytra borði hafi hvelfst inn í dýrið og myndað kragafrumur og út- koman orðið askgerð (asconid form, 2. mynd A). Tilfærsla svipufrumna á þann hátt sem kenningin lýsir á sér stað í lirfuþroskun núlifandi svampa. Þótt uppruninn sé enn óljós eru menn þó sammála um það að svampar hafi greinst mjög snemma frá megin þróun- arlínu vefdýra og lent í þróunarlegri blíndgötu, því að enginn dýrahópur rekur uppruna sinn til svampa. Meðal annars vegna þess hve skópu- lag svampa er háð umhverfisaðstæðum er flokkunarfræði þeirra mörgum vandkvæðum háð. Óreiða í nafngiftum var mikil. Eina sjáanlega leiðin til samræmingar var sú að safna saman eintökum sem víðast að úr heiminum og bera þau saman. Má ljóst vera að slíkt verk er nær ofur- mannlegt. Engu að síður hafa Penney og Racek (1968) gert tegundum innan „SpongiIIidae" (vatnasvampar) þau skil. Er verk þeirra því óumdeilanlega tímamótaverk á þessu sviði. Lýsa þeir ríflega 90 tegundum vatnasvampa. LÍFSFERILL E. MÚLLERI Aðferðir Athugunarferðir voru farnar að Urriðakotsvatni við Hafnarfjörð með að meðaltali 12 daga millibili, frá 1. apríl til 9. september 1981. Pann 1. apríl var tveimur hitamælum komið fyrír er mæla skyldu hitasveiflur á því dýpi sem dýrin vaxa. Þann dag var ís farið að taka upp af steinum í flæðar- málinu þó ísinn lægi enn yfir vatninu sjálfu. í hverri ferð var hæsta og lægsta hitastig vatnsins milli athugana lesið af mælunum (3. mynd). Auk þess voru nokkur sýnishorn af svampasambýlum tekin. Hlutar af svampasambýlum voru teknir af handahófi víðs vegar um ströndina. Fyrst í stað voru sýni sett strax í 70% ísóprópanól, en sýni sem voru tekin síðar um sumarið voru fryst. Fylgst var með flatar- málsaukningu svampasambýla. Með það í huga voru tíu steinar merktir í lok maí og rissuð upp afstaða þess sambýlis, sem til athugunar var, til annarra sambýla á steininum. Merkja 92
Beinir tenglar
