Náttúrufræðingurinn

						___________________NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN_________________141

að birta hér sem bráðabirgðaniðurstöðu í áframhaldi af fyrri

grein minni í þessu tímariti.

Til þess að unnt sé að gera sér fulla grein fyrir þeim skoðana-

breytingum á myndunarsögu landsins, sem hér verður um rætt,

er nauðsynlegt að athuga þær meginstaðreyndir, sem fyrri skoð-

anir hafa verið reistar á.

í fyrsta lagi er þá þess að geta, að landið virðist skiptast í

tvö eða þrjú allgreinilega aðgreind jarðfræðileg svæði. I fyrsta

lagi svæði ,sem talið hefur verið byggt að mestu úr tertieru

basalti. Þar til teljast Austfirðirnir, allt Norðurland vestan Bárð-

ardals, Vestfjarðakjálkinn og Vesturland suður að Mosfellssveit-

arfellunum. Neðan til í fjöllum þessa svæðis er talið að ríki dökk-

leit og þétt basaltlög, sem runnið hafi snemma á tertiera tíman-

um. Þorvaldur Thoroddsen kallaði efnið í efra hluta fjallanna

yngra basaltið til aðgreiningar frá því neðra og eldra. Auk þess

sem surtarbrandslög áttu að aðgreina báðar deildirnar, talar

hann um, að yngri deildin sé yfirleitt ljósari að lit en hin. Dr.

Helgi Péturss bætti þeirri athugun við, að efstu hraunlögin væru

víða sérkennileg fyrir það, hvað þau væru blöðrótt og líktust

mjög hinum yngri grágrýtishraunum kunnra gosdyngja. En eink-

um ber að geta þess, að á milli þessara efstu hraunlaga taldi hann

sig hafa fundið ótvíræðar jöklamyndanir, sem að hans dómi

sönnuðu það, að þessi hraun væru runnin á hinum kvartera ís-

aldartíma.

Annað meginsvæði landsins er breitt, en óreglulegt belti yfir

það mitt frá Þingeyjarsýslum til Reykjaness. Það stingur við

fyrstu sýn mjög í stúf við fyrra svæðið vegna þess, að það er

að langmestu leyti móberg. Auk þess er það almennt talsvert

]ægra og er í stórum dráttum láglendi, sem mörg einstök mó-

bergsfjöll rísa upp yfir, en basaltsvæðið er mestmegnis háfjalla-

klasi með þröngum og djúpum dölum. Á móbergssvæðinu koma

þó víða fyrir gömul hraunlög og á milli þeirra finnast sums stað-

ar, að því er talið er, jöklamyndanir, og sérstaklega er það eftir-

tektarvert, að þessi hraunlög eru sums staðar ofan á móbergs-

fjöllunum.

Auk þessara megin jarðfræðilegu svæða landsins má í þriðja

lagi minna á fyrrgreint grágrýtissvæði, sem að nokkru leyti

fellur saman við móbergssvæðið. Öll þessi svæði virðast skarpt

aðgreind, og það er erfitt að koma auga á nokkurt samband á milli

þeirra. Þó má telja víst að grágrýtið sé yngra en móbergið, þótt