Náttúrufræðingurinn

						__________________       NATTURUFRÆÐINGURINN__________________143

hafa einkum rannsakað yngri eldfjöll og hraun þeirra, og Oetting

og Iwan hafa sett fram þá skoðun á myndun móbergsfjallanna,

að umhverfi þeirra hafi grafizt burt af jöklum.

Sigurður Þórarinsson hefir skrifað merkilegar ritgerðir um

Vatnajökul í samvinnu við H W. Ahlmann og mun nú hafa

til meðferðar sögu íslenzku jöklanna frá því á landnámsöld.

Guðmundur Kjartansson hefir rannsakað færslu jökulrand-

arinnar í Hreppunum í lok ísaldar.

Merkilegar rannsóknir iramkvæmdi stór þýzkur leiðangur

fyrir nokkrum árum. Aðdráttarafl jarðar var mælt víða á Norður-

landi, en af slíkum mælingum má draga ályktanir um byggingu

jarðlaga undir íslandi og er það í fyrsta sinn, sem það er gert

hér á landi. Þá var mæld nákvæmlega vegalengdin á milli

tveggja staða sitt hvoru megin við móbergssvæðið, í þeim til-

gangi að ákveða með endurtekningu mælinganna, hvort hinum

miklu sprungumyndunum i\ Þingeyjarsýslum sé samfara gliðn-

un á landinu. Af þeim, sem að þessum mælingum störfuðu, má

nefna Niemzsyck, Ansel, Bernauer.

Af þessu yfirliti er ljóst, a.ð enn hefir skort tilfinnanlega rann-

sókn á hinu forna basalti, þótt undarlegt megi virðast, þar sem

meiri hluti landsins er úr því gerður, og er því ekki að furða,

þó að myndunarsagan hafi verið slitrótt og um leið röng.

II.

Tjörnesið mun mega telja merkilegasta hluta landsins í jarð-

fræðilegu tilliti, því að auk hinna þekktu skeljalaga er þarað

finna allar helztu myndanir landsins og þegar nánar er að gáð,

birtist í því spegilmynd af byggingu alls landsins. Elzta mynd-

unin á nesinu er mjög fornfálegt basalt, sem fram kemur í Héð-

inshöfða, en nær þaðan suður og austur á bóginn, myndar Húsa-

víkurfjall og undirstöðu Búrfells og fjallanna sunnan og austan

við það. Við Búrfell nær basaltið upp í 500 m hæð, en hallar

þaðan jafnt til sjávarmáls við Héðinshöfða. Víða eru lög þessi

snarhallandi, 25—35°, öll sundurkramin og alsett sprungum,

sem fylltar eru kvarzi og zeolítum, en holur allar fylltar krystöll-

um. Þetta eru hin greinilegustu ellimörk og hefi ég hvergi séð

svo ellilegt basalt á Mið-Norðurlandi. Ætla ég því, að um ein-

hverja elztu deild basaltsins sé að ræða. Að innri byggingu er

þessi bergtegund þó ekki verulega frábrugðin yngra basalti.