Náttúrufræðingurinn

						148__________________NATTURUFRÆÐINGURINN____________________

Af því, sem á undan var sagt, verður ekki önnur ályktun dregin

en sú, að ísland skiptist ekki jarðfræðilega í þrjú svæði, mó-

bergs-, basalt- og grágrýtissvæði, heldur sé landið ein jarðfræði-

leg heild: Grágrýtið hefir þakið allt landið, en þó ef til vill verið

nokkuð misþykkt, móbergið undir því sömuleiðis, en mjög mis-

þykkt. Þar fyrir neðan kemur svo um land allt sama deild bas-

altsins.

Landið var, áður en núverandi dalir tóku að myndast, við-

áttumikil háslétta, sem vafalaust náði langt út fyrir núverandi

strendur þess, og alls staðar var bygging hennar í aðalatriðum

hin sama.

Næsta spurningin, sem vaknar, er um aldur hinnar fornu

sléttu og einstakra höfuðdeilda í undirstóðu hennar. Ber þá fyrst

að líta á dýra- og jurtaleifarnar, sem í lögunum finnast, þ. e-

skeljarnar og surtarbrandinn. Eldri Tjörnesskeljarnar eru taldar

vera frá pliocen, en surtarbrandurinn almennt frá miocen, þ. e.

eldri. Surtarbrandurinn hjá Hreðavatni virðist hins vegar liggja

ofarlega í þeim basaltlögum, sem skeljaleifarnar liggja undir

og ætti eftir því aldurshlutfallið að vera öfugt. En hjá Akureyri

liggur geysimikið af steingerðum viðarleifum á milli basaltsins

og móbergsins, og liggur því á milli þeirra skógarleifa og skelj-

anna heilt basaltskeið. Væru því skeljalögin pliocen, yrði tæp-

lega hjá því komizt að telja skóginn hjá Akureyri, með bolum

upp undir V-> m. í þvermál, ísaldargróður. Hitt mun sönnu nær,

að skógurinn sé frá miocentímanum, svo framarlega, sem ekki

er um rekavið að ræða, en ólíklegt er það, þar eð leifarnar finn-

ast í 1050—1100 m hæð.

Af þessu er ekki annað sýnna en að endurskoða þurfi aldurs-

ákvarðanirnar á hinum lífrænu leifum.

Hver hafa svo orðið örlög hinnar fornu hásléttu? í fyrsta lagi

þau, að hún hefir kubbast sundur í marga parta, er jafnframt

gengu nokkuð á misvíxl, og varð þá m. a. til Bárðardalssigið.

Mynduðust þá þær rásir, sem hinu rennandi vatni var beint í.

Vatnið dýpkaði rásirnar og til urðu hinir löngu og djúpu dalir.

En auk þess hafa hin eyðandi öfl „heflað" ofan af stórum svæð-

um hásléttunnar djúpt niður í undirstöðu hennar. Á stórum

svæðum vantar þannig algerlega allt grágrýtið og móbergið og

mikið ofan af basaltinu, eins og t. d- í Borgarfirðinum og Húna-

vatnssýslu. Þetta gerist ekki nema á óralöngum tíma, og jöklar

ísaldarinnar  eru vafalaust hrein barnaleikföng þegar  um slíkt