Náttúrufræðingurinn

						42 •                             NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN

allt upp til hálendisins. En nú voru það jökulelfurnar miklu, er

mynda HéraðsvÖtnin, sem færðust í aukana með hlýnandi dög-

um. Ár eftir ár og öld eftir öld óku þau fram kynstrum af möl

og sandi. Aftur fylltu þau upp í slípað bergtrogið, er jökullinn

hafði sorfið eftir láglendi héraðsins og bjuggu til sinn slétta

Hólm, en ef til vill hefir framburðurinn verið það ör, að hann

hefir aldrei fengið frið til þess að grænka og gróa, eins og Hólm-

urinn, sem við horfum á nú, og er þó myndunarhætti hans alveg

eins varið. Það virðist mjög hafa stuðlað að því að þessi vatna-

gangur varð ofsafengnari en við sjáum nokkur dæmi í nútíma

vatnamyndunum Skagafjarðar, að um þessar mundir hafi verið

tíð eldgos.inn til jöklanna, og vatnsflóðin þá stundum brotizt

fram sem jökulhlaup.

Það bættist stöðugt við undirlendið lengra og lengra fram til

sjávar og að lokum fóru svo leikar, að fjörðinn fyllti allan, að

minnsta kosti lengra til norðurs en nú eru eyjar.

Þegar hér er komið bætast enn við nýir atburðir. Það kólnar

aftur í veðri og eldar koma upp um utanverðan Skagafjörð, en

þar hafði ekki áður gosið, svo milljónum ára skipti, eða ekki

frá því til forna, að aðalbergmyndun Norðurlands var að byggj-

ast upp. Nú mætti bregða upp mynd af umhverfinu í Skagafirði

um þessar mundir. Hið fremra eru hjarnbungurnar farnar að

þokast niður á við og eldbjarmar sjást öðru hvoru til jöklanna.

Fjalla á milli er undirlendið hulið malar- og sandeyrum, sem

hallar á haf út og um það geysast vatnsflóð í stríðum straumum,

þegar kynnt er undir í jöklinum hið innra. En um norðurhluta

héraðsins, þar sem nú er sjór, geisar hið ægilegasta eldhaf, sindr-

andi-síur og glampar frá glóandi hrauni lýsa frá gosinu hið neðra,

en hátt í lofti byltast biksvartir bólstrar og úr þeim rignir ösku

og eimyrju yfir allt, sem er í nánd.

Frá gosunum breiðast hraunlög yfir útjaðra undirlendisins og

ef til vill allt í haf út, en aska og gjallmolar hrúgast upp og

hækka enn meir þau lög, sem hér eru að myndast. Það er vissa

fyrir því, að þessi gos hafa staðið yfir í langan aldur, þótt ekki

hafi verið óslitið, en jafnframt kólnað enn meir í veðri og jók-

ullinn lagðist yfir í annað sinn. En það þarf jafnvel meira en

jökulkulda til þess að slökkva þá innri glóð. Gosin hamast nú

má^ke enn meira en fyrr, þótt yfirborðshraunrennslis gæti lítið,

en það byltist því meira upp af gosblásnu efni, sem x sambandi