Náttúrufræðingurinn

						80_________________NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN_______________

verðu reiki, þegar fræðimennirnir komu til skjalanna. Rannsókn-

ir og mælingar landsins þarfnast fastra örnefna og hefir því gömlu

örnefnunum, sem orðin voru á reiki, verið slengt niður eftir

ágizkun, eða að minnsta kosti án ýtarlegrar rannsóknar. Þetta

er í raun og veru ekki verra en viðgengizt hefir fram á þennan

dag. Erlendir og innlendir fræðimenn. og ferðalangar fara fram

og aftur um óbyggðir landsins og ausa örnefnum, af miklu ör-

læti, á báðar hendur. Sum þessi örnefni eru jafnvel útlend eða

þá mjög vanhugsuð og ósmekkleg. Önnur lenda á stóðum, sem

áður höfðu prýðileg nöfn, og getur það kostað töluverða fyrir-

höfn að losna aftur við þessi uppnefni.

Stundum getur þó örnefnafátæktin verið svo mikil, að venju-

legar ferðalýsingar séu lítt mögulegar án þess að búa til nöfn,

en þeir, sem það gera, verða að byggja örnefni sín á svo góðri

heimildarannsókn, að öruggt sé, að nöfn þeirra komi ekki í bága

við miklu eldri og betri nöfn.

Af framanrituðu má draga þá ályktun og telja fullvíst, að

Dyngjufjöll hafi heitið Trölladyngjur og mun enginn, sem þar

er kunnugur, vilja neita því, að þau hafi gosið oft síðan land

byggðist. Það var Thoroddsen líka fullkomlega ljóst og má því

furðulegt kalla, að hann, sem var kunnari gömlum heimildum

en flestir aðrir, skyldi ekki koma auga á örnafnaflutning þann,

sem þarna hefir átt sér stað.*) Líklega hafa Herðubreiðarfjöll lika

verið kölluð dyngjur, því svo virðist, sem það hafi verið mál-

venja að nefna þyrpingar af óreglulegum móbergsfjöllum dyngj-

ur eða fjalldyngjur. Nú hefir þetta heiti algerlega skipt um

merkingu, svo það er notað um regluleg einstök bungumynduð

eldfjöll, sem sameiginlegt, fræðilegt nafn, ekki aðeins í íslenzk-

um fræðum, heldur líka í sumum erlendum jarðfræðiritum. Ég

vil nú reyna að sýna fram á, hvernig þetta hefir orðið.

Syðst í Herðubreiðarfjöllum og eiginlega áföst þeim er mikil

og fögur hraunbunga af þessari gerð, sem heitir Kollótta-Dyngja.

Sennilega er nafn þetta þannig tilkomdð, að bungan hefir verið

nefnd kollótta dyngjan, til aðgreiningar frá öðrum tindum fjall-

anna, sem allir eru óreglulegir móbergstindar, en líka voru

nefndir dyngjur. Smám saman verður svo lýsingarorðið að nafn-

orði.  Samskonar þróun  örnefna hefir víða  átt sér stað,  má til

*) Nafnaflutningur þessi er ennþá víðtækari en hér hefir verið rakið.

í jöklaritgerð Sveins Pálssonar eru t. d. Kverkfjöll nefnd Dyngjufjöll,

og Kreppa nefnd Dyngjufjallaá.