Náttúrufræðingurinn

						NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN                                   85

dó íénaður, naut og sauðir, um Rangárvelli eyddust nálægt 5

hreppar, annar eldur í Hnappavallajökli, þriðji í Herðubreið yfir

Fljótsdalshéraði og vóru allir jafnsnemma uppi.Eldsuppkoma með

þeim fádæmum, að eyddust margar nálægar sveitir. Öskufall um

Borgarfjörð og Skaga svo fénaður féll og hvarvetna þar á milli."

Hér er sagt frá gosi í Herðubreið. Auðvitað hefir Herðubreið

ekki gosið svona seint, en vel gat gosið borið svo við, eða verið í

nágrenni Herðubreiðar og var þá eðlilegt að kenna það við

þetta nafnkunna fjall. Heklugcs hafa ekki öll verið í Heklu

sjálfri og Kröflugosin 1725—30 voru ekki í Kröflu, heldur í ná-

grenni hennar.

Sennilegt er, að þetta Herðubreiðargos hafi verið í Herðubreið-

arfjöllum, en þau hafa vafalaust verið nefnd dyngjur og ef til

vill Trölladyngjur ytri og getur þá vel staðizt, að gosið sé ýmist

talið í Herðubreið eða Trölladyngjum. Svo er ekki heldur ósenni-

legt, að samtímis gosi í Herðubreiðarfjöllum, hafi gosið í Trölla-

dyngjum, þ. e. Dyngjufjöllum. Árið 187.5 gýs til dæmis bæði í

Dyngjufjöllum og í Sveinagjá, sem er miklu norðar á öræfun-

um.

ÖII þrjú gosin, sem Isl. ann. segja frá 1341, hafa líklega

verið ösku- eða vikurgos. Heklugosið gerði mestan usla um

Rangárvelli, en langsennilegast er, að askan, sem féll um Borg-

arfjörð og Skaga og allt þar á milli, hafi komið frá Trölla-

dyngjum í Ódáðahrauni. Að öllu þessu athuguðu, er það ákaf-

lega sennilegt, að Trölladyngjur í Ódáðahrauni hafi gosið 1340

eða 1341, að minnsta kosti má fullyrða, að þessi ár hafi gosið

einhversstaðar í nágrenni þeirra.

4. íslenzkir annálar skýra frá mikilli eldsuppkomu í Trölla-

dyngjum á tímabilinu 1354—1360, en frásagnirnar um gos þetta

eru mjög á reiki cg ónákvæmar og hafa gefið tilefni til ýmis-

konar ágizkana. Tel ég því rétt að rekja hér umsagnir heim-

ildanna hverja fyrir sig.

Skálholtsannáll 1354 segir svo: „Eldsuppkoma í Trólladyngj-

um og eyddust margir bæir í Mýdal af öskufallinu, en vikurinn

rak vestur á Mýrar og sá eldinn af Snæfellsnesi."

Gottskálksannáll 1357: „Eldsuppkoma í Trölladyngjum, leiddi

þar af ógnir miklar og dunur stórar, öskufall svo mikið að nær

alla bæi eyddi í Mýdalnum og víða þar nálægt gerði mikinn

skaða. Vikurreki svo mikill austan til, að út frá Stað á Snæfells-

nesi rak vikurinn og enn utar."