Náttúrufræðingurinn

						84                                    NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN

Hversu furðulegt soni það kann að virðást, er fjallið breytt frá

þvi sem var, áin er önnur, og steinarnir og moldin mcð öðru

móti. Ef við grandskoðum alla þessa liluti, getum við brátt

orðið þess vör, að það cru ekki lífyerurnar einar, og þeirra vcrk

sem breytast í timans þunga straumi. Svipbrigða gætir einnig

í ásjónu binnar svonefndu ólífrænu nátlúru, þó yfirbragð benn-

ar mótist að jafnaði hægt, og sé í rauninni aldrei fullmarkað.

Ef við reynum að gcra okkur grein fyrir þeim öflum, sem

skapa landslagið, er hentugt að flokka þau í tvennt, eftir þvi

bvert þau eiga rætur sínar að rekja. Sum þessara afla eiga

iipptök sín í iðrum jarðar sjálfrar. Þau gctum við nefnt: Innri

öfíin. Máttur þeirra birlist okkur á marga háttu. Það eru þau,

sem leysast úr læðingi þegar landskjálftar verða, þegar jarð-

skorpan springur og gengur úr skorðum, þegar fellingafjöll,

cins og öll Iiæstu fjöll jarðar rísa, og það eru þau, sem valda

gosum og riðja eldbeitri og hráðinni steinlcðjunni upp á yfir-

h..rðið. Væru innri öflin ein um sköpun landslagsins myndi

yfirborð jarðar skjótt verða svo óslétt og úfið, að enginn kæm-

ist um það nema fuglinn fljúgandi.

Gagnstætt þessuni innri öflum verka önnur, sem nefná mætli

ytri kráftaha, sakir þess, að orsakir þeirra er hægt að rekja

út fyrir jörðina, til sjálfrar sólar. Þessir kraftar koma þvi til

lciðar, að bergið i yfirhorði jarðar slitnar látlaust. Bezt ná

þessi eyðinga-öfl til ósléttnanna. Þau hrjóta niður það, sem

hyggðist upp að innan, og slélta án afláts allar hrukkur og

ójöfnur. Það er fyrir þeirra sakir, að löndin eru víðasthvar

viðunandi og fær mönnunum. Þessir ytri kraftar láta oft svo

lítið yfir sér, að við tökum ckki eftir ábrifum þeirra. Okkur

sést yfir bversu drjúgan þátt þeir eiga í sköpun landslagsins.

Þegar vel er aðgætt, kemur þó í ljós, að þeirra hlutur við mót-

un landanna er sízt minni en margra annarra náttúrukrafta,

sem skjótvirkari  cru og meir áberandi.

Auðvelt er að greina sundur ytri öflin á ýmsa vegu, eftir þvi,

með bvaða hætti þau stuðla að eyðingu hinna föslu herglaga.

En sé hliðsjón höfð af mulningnum, sem myndast við eyði-ng-

una, er eðlilegast að skipa þessum öflum í tvo flokka. Telja þau

scr, er brjóa bergið í smærri og smærri agnir, án þess að þær

séu ólikar uppbaflega berginu að efnum, og í annan stað bin,

sem þess eðlis eru í áhrifum á hergtegundirnar, að þær losna

sundur í smábluta, sem ólíkir eru uppbaflcga berginu að efna-