Náttúrufræðingurinn

						88                                 NáTTÚRUFRÆÐINGURINN

af berginu óleýsanleg alúmín-sambönd, er jafnaíSarlega sam-

einast vatni, og verða stundum ráuðleit af ryði. Það er iir

slikum, ævafornuin alúniín-sami)önduin, svonefndum Ixiu.ríl,

sem alúmín befir verið únnið.

Margar lægri plönlur eru þeini eiginleika gæddar, að gela

leyst steinana sundúr. Og sérstaklega mikilsverð eru stöff

fléttnanna, eða skófanna á þcssu sviði. Hver skóf er í senn

þörungur og sveppur, sein að minnsta kosti að nokkru leyti

lijálpasl að, að lifa lífinu. Þeim nægja berir klettarnir til þess

að vaxa á, þar sem engri annári plöntu væri lífvænt. Seint

verður of oft bent á þessa brautryðjeildur, sem undirbúa land-

nám æðri plantna. Flétturnar búa til kolsýru, sem þær nola

til þess að leysa bergið sundur í notbæf næringarefnasam-

bönd banda sér. A þann bátt ráða þær upplausn kvarls og

ýmsra annarra frumsteina. En sennilegt er lalið, að þær fram-

leiði ýmsar fleiri sýrur, til þess að vinna á steimmum, þótl

mönnum séu þær ekki  enn  kunnar,  mér vitanlega.

Auk flétlna, geta ýmsir þörungar og bakteríur etið sig inn

í frnmsteina og berg, svo sem marmara og feldspöt. ()g er

það aðallega kolsýra, sem þessar plöntur mynda og nota til

þess að eyða berginu. En bér ber líka að nefna, að þegar

])löntuleifar rotná á jörðinni, myndast um leið margskonar

sýrur úr lífræiium efnasamböndum þeirra. Stuðla þær eitt-

bvað að éfnabreytingum og sundurlausn steinanna, eftir þvi,

sem álitið er, þó þær komisl varla í bálfkvisli við kolsýruna

í þessum efnum. Af eggjabvituefnum plantnanna, getur bæði

myndast brennisteinssýra og saltpéturssýra, og eiga þá slund-

um bakleríur þátt í þeirrri myndun. Loks gela uppleysandi

efni verið bundin í berginu sjálfu, og losnað úr því, þegar

það leysist sundur. Á þann bátt losnar brennisteinn úr brenni-

steinssamböndum steina, og getur þá svo farið, að bann myndi

ásamt súrefni og vatni brennisleinssýru. Sýran verkar svo á

bergið i kring. Við brennisteinsbveri bér á landi myndasl

brennisteinssýra á líkan bátt, er vinnur að því, ásamt kolsýru,

að leysa sundur steintegundir úr bverabökkunum og breyta

þeim í  allavega litar leirtegundir,  kaólín  og gips.

Þar, sem vatn er í jörðinni, bvort beldur er i stórum eða

smáum stíi, getum við alltaf búist við að finna verksum-

merki eftir þessi sundrandi öfl. Aðeins þar, sem aldrei þiðn-

ar, allan ársins bring, gætir þeirra ekki. Eysisku  öflin, frost-