Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						Jóhann Helgason
Aldursákvörðun hraunlaga og
segultímatal
INNGANGUR
Jarðsagan nær yfir breytingar í
náttúrunni sem margar hverjar hafa átt
sér stað á geysilöngum tíma. Reynst
getur mjög erfitt að ákvarða aldur
jarðlaga, bæði vegna þess að að-
ferðum er áfátt og jarðlögin sem við
er að glíma kann að skorta þá eigin-
leika sem nauðsynlegir eru til aldurs-
ákvörðunar. Ein helsta regla um
aldursafstöðu jarðlaga er á þá leið að
séu nokkur jarðJög skoðuð í þversniði
liggur það elsta neðst en yngri lög eftir
því sem ofar dregur. Þannig er hægt að
ráða afstœðan aldur jarðlaga. Þegar
afstæður aldur jarðlaga er þekktur má
oft, út frá eðli jarðlaga í þversniði,
rekja þróun sem orðið hefur á löngum
tíma og haft í för með sér verulegar
breytingar á umhverfinu, t.d. breytingu
frá hlýskeiði til jökulskeiðs. Þar með
er ekki sagt að vitað sé hve langan
tíma þróunin hafi tekið né hvenœr hún
gerðist en þegar svo er spurt er reynt
að fá fram réttan aldur jarðlaganna.
En fyrst skulum við huga að því
hvað jarðfræðingar eiga við þegar
talað er um langan tíma. Svar við því
fer eftir því viðfangsefni sem glímt er
við hverju sinni. Sá sem vill finna
aldur jarðarinnar eða upphaf okkar
sólkerfis fæst við tíma af stærðar-
gráðunni 5 milljarðar ára. Sé verið
að kanna ystu hluta íslands á Aust-
fjörðum og Vestfjörðum reynist berg
þar um 12-15 milljón ára. Sá sem
kannar sögu jökulhörfunar frá síðasta
jökulskeiði fæst við um 12.000 ára
sögu. íslenska öskulagatímatalið er
nokkuð vel þekkt fyrir tímann eftir
landnám. Ýmsum aðferðum er beitt
við aldursákvörðun bergs og eru þær
breytilegar, allt eftir því verkefni sem
verið er að leysa hverju sinni, þ.e.a.s.
eftir stærðargráðu þess aldurs sem
verið er að mæla.
Jarðsaga Islands var lengi vel talin
spanna um 60 milljón ár og var sú
niðurstaða fengin með samanburði á
plöntusteingervingum hér og á blá-
grýtissvæðum á Bretlandseyjum og
Grænlandi. Seinni tíma aldursgrein-
ingaraðferðir hafa ótvírætt leitt í ljós
að elsta berg á íslandi er aðeins um 15
milljón ára gamalt. Steingervingar geta
komið að miklu gagni við aldurs-
ákvarðanir en eru frekar sjaldgæfir í
íslenskum jarðlögum. Sú aðferð sem
er hvað vænlegust til árangurs á þessu
sviði er svonefnt segultímatal hraun-
laga en það byggist á: a) kortlagningu
jarðlaga, b) bergsegulmælingum og c)
aldursákvörðun bergs með geislavirk-
um frumefnum.
Segultímatal byggist á rannsóknum
víðs vegar um jörðina á fornum segul-
sviðsbreytingum, m.a. á íslandi. Rann-
sóknir á fornsegulsviði hér á landi hafa
komið að miklum notum við upp-
byggingu tímatals, einkum fyrir síðustu
NSttúrufræðingurinn 63 (1-2), bls. 15-28, 1993.
15
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124