38 SAMVINNAN undir sig víðlenda markaði í öðrum heimsálfum fyrir framleiðslu landsins. Samgöngur voru stórum bættar innanlands með nýjum vegum og síkjum milli skipgengra ár. Við það urðu vöruflutningar mun greiðari en áður var, og viðskiftin færðust út yfir alt landið. I bæjunum reis upp auðug stétt kaupsýslumanna. Verslunarauður- inn tók forystuna í atvinnumálum þar sem stórgróða var von. Heimsmarkaður Englands, bættar samgöngur inn- anlands og fjármagnið knúði fram stóriðjuna í landinu. Jafnhliða uppgangi Englendinga í verslun gerast hæg- fara breytingar á skipulagi iðnrekstursins. þær stafa að litlu leyti frá nýjum uppgötvunum, vélum eða vinnuað- ferðum. I þeim efnum gerðust engar verulegar nýjung- ar, er gætu valdið straumhvörfum. það var kaupmensku- gróðinn er lagði smámsaman undir sig flestar greinar handiðnanna. Ný stétt manna kom fram á sjónarsviðið í iðnrekstri, kaupsýslumannastéttin, er tók stjórn hans í sínar hendur og sölu afurðanna. þetta gerðist á þann hátt, að kaupsýslumenn lögðu meisturum til hrávöruna, oft einnig verkfæri og annað er framleiðslan þurfti. Kaupsýslumaðurinn greiddi vinnulaunin að verkinu loknu, en var eigandi varningsins og annaðist söluna. Framan af vinna meistarar í vinnustofum sínum eins og áður, ráða að mörgu leyti tilhögun vinnunnar, og hvern tíma dagsins þeir vinna. Á síðara stigi þessa iðnskipu- lags hafa iðnhöldar reist sér vinnustofur, þar sem fjöldi manna, meistarar og sveinar og aðrir vinna undir stjórn eigandans. Meistarar höfðu þannig mist sitt forna sjálf- stæði í atvinnurekstri, og voru líkum lögum háðir og verkamenn stóriðnaðar síðari tíma. Stóriðjan í þessari mynd var eðlileg afleiðing breyttra staðhátta. Hún hlaut að eflast jafnhliða því að íjármagnið óx og verslunin færði út kvíarnar. Meistur- um þeirra tíma skorti fé, þekkingu á markaðshorfum, og skilning á rás viðburðanna til að geta lagað sig eftir breyttum staðháttum. Iðnhöldarnir nýju, er betur þektu markaðskröfurnar, höfðu meiri reynslu í viðskift-
Beinir tenglar