Samvinnan

						SAMVINNAN                                      43

og hagfræði. Voru það rit David Hume er beindu huga

!ians að þjóðmálunum. Að náminu loknu settist hann að

í Edinborg og hélt þar fyrirlestra í heimspeki, réttar-

fræði og þjóðfélagsvísindum. Fyrirlestrar hans vöktu

mikla athygli og umræður meðal mentamanna. Efni þeirra

var hið sama og sem hann skýrði nánar síðar í bók sinni

um þjóðarauðinn (The wealth of nations).

Stefna hans í þjóðmálum og réttarfari mótaðist

og þroskaðist á þessum árum. Náttúruréttarfræðin

höfðu vakið áhuga hans fyrir frelsi einstaklings-

ins. Hún var hans kærasta viðfangsefni. Fór svo mikið

orð af lærdómi og hæfileikum Adams Smith, að hann var

skipaður háskólakennari í heimspeki við háskólann í Ed-

inborg, og gegndi hann því embætti í þrettán ár. Á þeim

árum gaf hann út bók heimspekilegs efnis, er bar orðs-

týr hans víða vegu. þegar hann lét af embætti hélt hann

til Frakklands og dvaldi þar nokkur ár. Kynti hann sér

franskar bókmentir og stjórnmál. Dvaldi hann löngum

hjá bókmentafrömuðum Frakklands, þar á meðal aðal-

mönnum búauðunga. Eftir að hann var horfinn heim til

Englands aftur settist hann að í Kircaldy, og bjó þar

um tíu ára skeið. Á þeim árum vann hann aðallega að

bók sinni um þjóðarauðinn. Hann var til þessa verks

færari en flestir aðrir. Frá því á háskólaárum sínum

hafði hann í tómstundum sínum lagt stund á þjóðmeg-

unarvísindi og hliðstæðar fræðigreinar. Enskar og fransk-

ar bókmentir í þessum greinum voru honum gagnkunnar.

Varð hann í Frakklandsför sinni fyrir áhrifum af búauð-

ungum, ýms hugtök hagfræðinnar er honum voru ekki

með öllu ljós áður, hafði hann frá þeim. Hann dvaldi lang-

vistum í mestu iðnaðarborg Skotlands, Edinborg, og fann

þar á verklegum sviðum mörg dæmi sínu máli til sönn-

unar.

Athugull og samviskusamur vildi hann láta sjón

vera sögu ríkari. Fór hann víða til þess að kynna.

sér verklegar framkvæmdir og gang atvinnumála. Stór-

iðnaðurinn færði honum  hvívetna heim  sannir um það