Samvinnan

						S A M V I N N A N                                      45

vél vinar hans myndi á fáum áratugum frekar en nokkuð

<mnað gera hugsjónir hans að veruleik. Vera má að Adam

Smith hefði víðar í riti sínu vikið frá stefnu sinni, en

raun varð á, ef að hann hefði séð fyrir allar afleiðingar

hinnar frjálsu samkepni. Hann gekk þess dulinn, að hin-

ar fátækari stéttir myndu bera jafn skarðan skjöld í lífs-

baráttunni, og raun bar vitni. Bjartsýni hans glapti honum

sýn. Hann þóttist þess fullviss að í hinni frjálsu sam-

kepni yrði hagsmunum allra stétta best borgið. Án efa

var samúð hans frekar með fátækari stéttum.

Adam Smith var ekki málsvari vissra stétta í þjóð-

íelaginu. Hann leit á þjóðmálin út frá hagsmunum heild-

arinnar, og vék frá hugsjón sinni, ef að hann áleit að vel-

i'erð þjóðarinnar krefðist þess, eða að annað færi betur

í því virkilega lífi.

Bók Adams Smith ber í hvívetna vott um bjartsýni

hans. pjóðskipulagsgrundvöllur sá er rit hans fjallar um,

var hinn eini eðlilegi og réttmæti, hann átti við allsstaðar

og um allar aldir. Skipulag þetta var í samræmi við með-

fædd eðlisréttindi manna, innri þrá þeirra, hagsmuni, og

kröfur náttúrunnar. Hin frjálsa samkepnishugsjón í

veruleikanum gat ein veitt þjóðunum auð og gengi, jafn-

vægi og stöðugleik í þjóðfélaginu, samræmi í hagsmun-

um manna í milli og frið milli landa.

Meginkröfur Adams Smith voru þessar: Atvinnu-

crelsi, fríverslun og dvalarfrelsi. Skerðing á atvinnufrelsi

manna er brot á „helgasta eignarrétti þeirra", sem sé

rétti þeirra til að nota krafta sína og hæfileiká á hvern

þann hátt, er menn óska, án þess að ganga á hluta ann-

ara manna. Lögin frá 1622 brutu í bága við eðlisrétt-

indi manna. þau bægðu fátækum mönnum frá því að leita

sér atvinnu og kyrsettu þá einatt sem ánauðugir væru.

Fríverslunin var rökstudd út frá hagsmunum einstakling-

anna. Menn kaupa vörur sínar þar sem þeir fá þær ódýr-

astar eftir gæðum. Ber þjóðunum ekki að gera slíkt hið

sama?