15 þessarar dýrðar og hagsældar? Sýnið oss það svart á hvítu í hagfræðislegum skýrslum! Starfinu hefi ég þegar nokkuð lýst, þótt í fám orðum sé. Að vísu koma kaupmenn enn við sögu verzlunarinn- ar, en ég tel þá eigi lengur nema skugga einn í saman- burði við þeirra fornu veldisdaga. Sá árangur er þó nú þegar orðinn af störfum kaupfélaganna, því verður eigi neitað, jafnvel þótt mér virðist menn eigi gæta nógu vel að þessu atriði. Að kaupmenn hafa enn talsverða verzl- un heimfæri ég alls eigi undir ófullkomleika kaupfélaganna í eðli sínu, heldur liggja til þess aðrar rætur, margar og djúpar, sem ekki er svo auðvelt að nema burtu á stutt- um tíma. Orsakirnar eru, ineðal aunars, gömul kúgun í stjórnmálum og verzlunarefnum. A því hafa Þingeyingar getað berlega þreifað í svo mörgum innanhéraðsmálum, sem ekki hafa snert verzlunarmál. líenn hafa eigi treyst sjálfum sér til að skipa niður sínum eigin málum og ráða þeim tii lykta þegar í stað eftir langa áþján. Henn geta eigi, allt í einu, margir hverjir hætt að treysta hinum gömlu guðum og göfga þá. í augum þessara manna er enn svo þægilegur bjarmi yfir hinum forna blótstalli, og þeim finnst eitthvað svo sætt og hressandi við þá tilfinn- ing, að „hinn gamli guðinn hafi nú litð náðugum augum til sín, gert þetta eða hitt fyrir sig". Svo ber og fátæktin, hugs- unarleysið og sljóskyggnin einatt drjúgan hlut að búðar- borðinu. Auk alls þessa má og taka það fram, að kaup- félagsmenn hafa eigi hingað til nægilega getað snúizt við því, eða þá ekki hirt um það, að bjarga bræðrum sínuin úr vatninu. Þeir þurfa líka fyrst að læra vel sundtökin sjálfir. Samt hygg ég, að kaupfélagsmenn hefðu getað gert meira, en raun hefir á orðið, í því að bréiða út sínar skoðanir og styðja hina fátæku til að verða samferða. Enn getur það vel verið, að sumum finnist kaupmenn- irnir nauðsynlegir, og vilji því styðja þessa nauðsyn, þótt ill kunni að vera, þjóðarheildinni í hag. Slíkir menn sýna vissulega óvanalega mikla sjálfsafneitun, þar sem
Beinir tenglar