Tímarit kaupfjelaganna

						„Trusts".

(Að mestu þýtt eftir „Kringsjaa").

Margar af hugmyndum sósíalista um skipulag þjóðfé-

laganna hafa sætt athlátri og fyrirlitningu, eigi að eins

almennings, sem oft skilur lítið í þeim, heldur einnig hag-

fræðinga og félagsfræðinga, sem setja sainan iiókin fræði-

keríi, or þeir segjast byggja á rannsókn og réttum skiln-

ingi á mannlífinu, eins og það er og heíir verið. Og svo

ætlast þeir til, að þessi fræðikerfi gildi um aldur og ævi,

hafl algildan sannleik að geyma, gætandi ekki þess, að

mannlifið er sífeldum breytingum háð, að sjálft manneðlið

er ekki óbreytanlegt. Þeiin — eins og mörgum öðrum —

hættir til að byggja það, er þeir kalla algildan sannleika,

á þVí, sem raunar er ekki uema augnabliksástand, nefnil.

á mannlííinu, eins og það birtist þeim sjálfum á þeim ör-

stutta kafla, sem þeir sjálíir sjá yfir. Annað nýtt og ó-

likt ástand geta þeir ekki hugsað sér, og síst betra en

það, sem er. Sit þeirra og kenningarkerfi lúta að því að

lýsa því ástandi, sem er, og gera það skiljanlegt, en hitt

vilja þeir ekki heyra, að hægt sé að framleiða nýtt og

betra ástand, er veki hjá mönnunum nýar hvatir en út-

rými öðrum. — Hin síðustu ár hafa nú samt leitt í ljós

svo gagngerðar breytingar á því, er áður var talið óbreyt-

anlegt, að jafnvel hinir stækustu kyrstæðismenn eru farn-

ir að hlæja minna   að   umbótamönnunum  og  starfi þeirra.

Það mun hafa verið nálægt miðri þessari öld, eða

rúmum mannsaldri eftir að hin franska stjórnarbylting boð-

aði frjálsa og óháða samkeppni (fri konkurrense) að sósí-

alistar komu upp með það, að samkeppnin væri eigi ein-

hlít,   heldur   þyrfti   að   koma skipulagi   á  framleiðslu   og