33 verslun, því skipulagslausir einstaklingarnir sæu okki og vissu ekki, hvað nauðsynlegt eða hyggilegt væri að fram- leiða af hverju einu, og ekki heldur sæu þeir eða vissu, hvar bestur markaður, eða mest þörf væri fyrir hverja framleiðslu, eða hvernig henni yrði greiðast og kostnaðar- minnst koinið þangað. Þeir stungu því upp á, að land- stjórnunum væri falið að rannsaka þetta, og hafa yfirum- sjón með allri framleiðslu og viðskiftum landa og þjóða á milli, svo trygging fengist fyrir því, að einstaklingarnir framleiddu ekkert að óþörfu, sem þeim svo jrrði lítið eða ekkert verð úr. Þetta var nú — eins og kunnugt er — álitin fjarstæða, og óheyrilegt haft á einstaklingsfrelsinu. En nú er svo komið, að auðséð er, að alt viðskiftalííið hneigist að þessari stcfnu, hvort sem nú sósíalistar eiga þar nokkurn þátt í eða ekki. í Ameríku hafa á síðustu árum útbreiðst mjög félög þau, sem þar eru kölluð „trusts". Þau eru þannig undir- komin, að stærri framleiðendur einhvers varnings — svo sem verksmiðjueigendur — gengu í félag og settu sér sam- bandsstjórn með opinberum skrifstofum, er rannsakaði markaðinn og setti reglur um framleiðsluna, sem allir hlutaðeigendur urðu að hlýða, bæði með tilliti til þess, hve mikið var framleitt, og hvernig varningurinn væri lagað- ur þ. e. væri best við hæfi kaupenda. Þessi yfirstjórn var svo milliliður milli framleiðenda og kaupenda og kom að öllu í stað kaupmanna, agenta, umboðsmanna og spekul- anta, sem allir til samans rugluðu viðskiftunum með inn- byrðis samkeppni, og eyddu til þess stórfé, svo að eins lítill hluti söluverðsins lenti hjá framleiðandanum og verk- mönnum hans. Það kom brátt í ljós, að þær atvinnu- greinar, sem þetta skipulag komst á, blómguðust og fengu áður óþekkta festu og vissu fyrir hæfilegum arði af fram- leiðslunni, og þess vegna útbreiddist þessi félagsskapur á skömmum tíma um öll Bandafylkin. Þó náði hann eigi fyrst um sinn til annara en hinna stærri iðnaðargreina, Tlmarit kaupfjelaganna I. 18S6. 3
Beinir tenglar