Tímarit kaupfjelaganna

						61

greinarmun á þessu tvennu. Mörgum sýnist þetta nú næsta

einfalt, en það reynist þó torvelt. 1 stað þess að leita í

skipulaginu að réttum og eðlilegum rökum fyrir t. d. mis-

skiftingu auðsins, láta menn sér nægja að trúa hugsunar-

laust þeirri gömlu kreddu, að guð sé sá, sem geri fátæk-

an og ríkan, og þeir, sem lengst komast, segja, að fátækt

og auðlegð sé alveg komin undir dugnaði og fyrirhyggju

einstaklinganna, af því það í einstökum tilfellum er satt

eða sýnist satt. í stað þess að leita í skipulaginu að or-

sökunum til þess volæðis, siðleysis og glæpa, sem grefur

um sig í mannfélaginu, skella menn hugsunarlaust skuld-

inni á erfðasyndina, og þar með á guð og náttúruna. Á

slíkum grundvelli byggjum vér aldrei réttlátt skipulag. Aí

sömu rót er runnin sú háskalega kenning, að fyrir þjóðfé-

lagið eða ríkið gildi ekki hið sama siðalögmál sem fyrir

einstaklingana. Við alla slíka hleypidóma og kreddur verð-

um vér að losa oss, ef oss á að verða auðið að setja oss

réttlátt skipulag.

Andi tímans, með öðrum orðum, siðferðishugmyndir

vorra tíma krefjast fyrst og fremst réttlætis af skipulag-

inu, og það nieira en að nafninu. Þær réttlætiskröfur

byggjast á þeim einfalda sannleika, að enginn maður er

sjálfur valdur að sinni eigin tilveru; að allir hafa því jafn-

an rétt til lífsins, og þeirra gæða, sem eru skilyrði fyrir

að njóta þess, og einnig sömu skyldur að rækja. Þetta

heflr opnað augu manna fyrir ranglæti skipulagsins, og

með því hrundið á stað margvísleguui umbótatilraunum,

sem raunar eru hin göfugustu verkefni mannlegra vits-

muna.

Hingað til vor hefir nær því ekkert borist af hinum

nýrri umbótakenningum, og það litla, sem borist hefir, er

alt rangsnúið, afbakað og misskilið. Verklegar tilraunir,

bygðar á þessum kenningum, þekkjum vér alls ekkert. Vér

þekkjum ekki einu sinni, eða skiljum rétt, vort eigið skipu-

lag, en trúum því bara að annað nýtt skipulag sé óhugs-

andi vitleysa, nema það eitt, að þjóð vor eigi að ráða sér

4*