52 sjálf, og sinu skipulagi. Og hvaða líkur eru til,að svo ó- upplýstir nienn setji sér gott og réttlátt skipulag? Með hvaða rétti fella þeir dóma yíir umbótatilraunum annara þjóða? Það er því auðsætt, að ef vér eigum að verða færir um að stjórna oss sjálfií, þá verðum vér í því sem öðru að læra af reynslunni, læra af reynslu alls mannkynsins, frá upphaii sögunnar fram á þennan dag, og lítilsvirða enga tilraun, sem gerð hefir verið, til þess að bæta mann- lííið. Vér verðum, hleypidómalaust, að rejma að meta als- konar skipulag, sem reynt hefir verið og afleiðingar þess, hvort sem það nú heitir einveldi eða þjóðveldi, harðstjórn eða stjórnleysi, sósíalismi eða anarkismi. Sá, sem ekki gerir þetta, heflr lítinn rétt eða hæflleika til að hafa af- skifti af almennu skipulagi. Þvi á hverju á hann að byggja? Hann verður, éins og blámaðurinn, að læra alt af sjálfum sér, og starf hans verðuralt í molum og stefnu- laust. Þannig fer og fyrir þjóð vorri í heild, ef hún ekki aflar sér sannrar þekkingar á mannlífinu i öllum þess mynd- um. Binmitt í þvi cr hinn sanna mentun fólgin, það er aðalskilyrðið fyrir öllum framförum. Það gagnaði oss lítið, þótt vér ættum of fjár, þótt vér ættum alskonar verkvélar, gufuskip, járnbrautir, stórhýsi, háskóla og alt annað, cr oss þykir mcst um vert bjá stór- þjóðunum, alt þetta gagnaði oss lítið, ef meiri hluti þjóð- ar vorrar væri jafn ófarsæll eftir sem áður, eða jafnvel ófarsælli, ánauðugri og óhæfari til að lifa siðferðislega fögru lifi Þetta getum vér lært af reynslu stórþjóðanna. Þrátt fyrir hinar mikið umræddu framfarir og hin glæsilegustu stórvirki, hefir þeim ekki enn heppnast að koma á því skipulagi, er eytt gæti bölinu -og meinsemdunum, heldur hefir það orðið enn bersýnilegra og hrikalegra. Og þótt menn hafi fundið ráð til að bæta eina meinsemdina, hefir önnur ný komið í hennar stað,- enda gera menn altaf hærri og hærri kröfur til lífsins, heimta af því meiri og nieiri farsæld og fegurð. Að orsökuuum til meinsemdanna hafa
Beinir tenglar