Tímarit kaupfjelaganna

						56

veitir þeim ýmisleg sérréttindi, en lætu önnur störf og stöð-

ur afskiftalaus, svo þau eru raunar skipulagslaus frá þjóð-

félagsins hálfu. Slík störf og stöður eru því í vanrækslu

og niðurlægingu, og þeir, sem þær stunda, eru einskonar

úrkast mannfélagsins.

Það, sem vér nú getum gert og eigum að gera, er að

koma frjálsu félagslegu skipulagi á það, er landslög og

stjórn lætur skipulagslaust, og háð er reglulausri samkeppni

einstaklinganna.

Þetta vakir líka fyrir oss og óllum þjóðum, og þess-

vegna stofna menn alskonar félög: verkmannafélög, bún-

aðarfélög, iiskiveiðafélög, verzlunarfélög, lestrarfélög, skemti-

félög o. s. frv. Allur þessi félagsskapur er ljós vottur

þess, að mönnunum verður lítið ágengt án skipulagsins,

hann er tilraunir alþ^'ðu til að fylla skörðin á hinu al-

menna skipulagi; hann sýnir, að skipulagið er náttúrleg

þörf mannsins. Þetta er líka hin réttasta myndun skipu-

lagsins. Á frjálsum samtökum siðaðra og mentaðra manna

á það að byggjast. Það er hugsjón allra mentaðra sósíal-

ista, og það er í rauninni skoðun allra frjálslyndra og fé-

lagslyndra manna.

Nú eru það einkum atvinnumálin, sem hið almenna

skipulag lítið nær til. Það hindrar ekki, að einstakling-

arnir kunnáttulaust, og óundirbúnir reki hverja atvinnu

sem þeim þóknast, þó það verði þjóðfélaginu og hverjum ein-

staklingi þess til tjóns og framfaratálma; það hindrar ekki,

að einstakir ráðríkir menn, sem af hreinni skipulagslausri

hendingu hafa náð í ábatasama atvinnu, keyri fjölda manna

í ánauð, af því þeir standa ver að vígi í hinni reglulausu

samkeppni, eða af því, að gamalt skipulag eða gamlar

vonjur og hleypidómar hafa svift þá rétti þeirra til þeirra

náttúrlega arfs: náttúrugæðanna og þekkingarinnar. —

Hvergi hefir þetta samt komið eins berlega í ljós og í hin-

um almennu og yfirgripsmeiri viðskiftum manna og þjóða

í milli, sem vér köllum verslun;  þar  geta  menn   gleggst