Samvinnan

						Fyrsti skóladagurinn.

Eðlilegur vöxtur allra hœfileika nemandans hlýtur að vera markmið allrar kennslu.

bjuggu til orðskviðinn „Bókvitið verður

ekki látið í askana". Þeim var vorkunn,

meðan erfitt var að fylla askana. Nútíma-

spekingar hafa búið til nýtt orðtak:

„Bókvitið verður í askana látið." Það

væri ekki nema gott eitt um þetta orð-

tak að segja, ef ekki leyndist bak við það

sú hugsun, að það eitt sé einhvers virði,

sem í askana verður látið. Þá væru nú-

tímaspekingarnir sízt vitrari en þeir

gömlu. Ég held, að góður skóli sé því að-

eins góður, að hann efli fróðleiksfýsn og

þroskaþrá nemandans, án þess að alltaf

sé hugsað um svokallað hagnýtt takmark.

Stephan G. Stephansson varð einhver

gagnmenntaðasti fslendingur, sem uppi

hefur verið á þessari öld, og kom hann

aldrei í annan skóla en skóla líf sins. Það

má segja, að eftir grunnskóla íslenzkrar

sveitamenningar hafi hann numið í

framhaldsskóla heimsmenningarinnar.

Hann komst svo að orði:

„Þó tekjulaust sé gullið vits og vona,

að vita það en leita og grafa þó

og þykjast aldrei nema af því nóg.

Oss finnst það heimskt, en samt er

það nú svona."

Og það er víst, aS hefðum við íslend-

ingar ekki leitað og grafið eftir þessu

gulli vits og vona, þótt tekjulaust væri,

ættum við enga þá f jársjóði, sem við telj-

um nú dýrmætasta og gefa okkur til-

verurétt og skapa okkur virðingu meðal

þjóða heims.

Ferðin sem aldrei var farin

En þar sem ég minntist á grunnskóla

íslenzkrar sveitamenningar, þá ber ekki

að skilja það svo, að ég telji hana full-

nægja menntunarþörfinni nú á tímum,

þótt enn kunni hann að geta nokkru

miðlað. Og víkjum þá örfáum orðum að

hinu svonefnda grunnskólafrumvarpi.

Um það hefur verið allmikið rætt og af

misjafnlega miklum skilningi. Ég skal

því ekki fara um það mörgum orðum að

þessu sinni. í því frumvarpi tel ég ýmis-

legt horfa til bóta, ekki sízt fyrir lands-

byggðina, ef það verður framkvæmt, eins

og gert er ráð fyrir. Og þá kemur mér í

hug ferðin, sem aldrei var farin. Þá á ég

þó ekki við hina bráðskemmtilegu ritgerð

Sigurðar Nordals með þessu nafni nema

sem samlikingu. Ég á hér einmitt við þá

skólalöggjöf, sem við búum við eða ætt-

um að búa við, ef allt væri með felldu, en

hefur aldrei komizt að fullu til fram-

kvæmda. En það er einmitt sá þátturinn,

sem ég tel einna merkastan i núgildandi

löggjöf, sem aldrei hefur komizt í fram-

kvæmd, en þar á ég við verknámsdeild-

irnar. Það er ekki nægilegt að setja þá

nemendur, sem tregari eru til bóknáms,

i sérstakar deildir og kenna þeim ofur-

lítið meira föndur, þegar engin tilraun

er gerð til að tengja verknámið atvinnu-

lifinu. Nú sé ég hvergi minnzt á þetta

verknám i hinu nýj a f rumvarpi. Með öðr-

um orðum, hér er um algera uppgjöf að

ræða. Verknáminu voru aldrei sköpuð við-

unandi skilyrði, og ef svo á að fara fram,

þá er auðvitað eins gott að sleppa því

alveg. Ég hygg að þeir, sem sömdu nú-

gildandi lög, hafi gert sér ljóst, að mynd-

arlega útfært verknám gæti ekki aðeins

orðið lyftistöng atvinnulífsins, heldur og

að verklegt nám stuðlar engu siður að

andlegum þroska en margur bóklestur.

Það hafa verið færð mörg rök bæði með

og móti lengingu skólaskyldunnar, og

hafa þar báðir aðilar nokkuð til síns

máls. En hér eins og víðar veltur þó mest

á framkvæmdunum. í 27 ár höfum við

búið við 8 ára skólaskyldu, en hún er

ekki komin enn til framkvæmda i nokkr-

um skólahéruðum. Ennþá ein ferðin, sem

aldrei var farin. En ef sá einstefnuakstur

helzt í íslenzkum skólamálum, að allt

framhaldsnám sé miðað við mennta-

skólaleiðina, og að stúdentsprófið sé til

dæmis í starfsmati metið stórum hærra

en önnur hliðstæð menntun, og að öll

lokapróf þurfi helzt að kallast háskóla-

próf til þess að hljóta almenna virðingu

og viðurkenningu stjórnvalda, þá verður

ekki allt fengið með því að lengja skyldu-

námið um eitt ár. Það vita allir, sem við

það vilja kannast, að margt af því, sem

kennt er í framhaldsskólunum okkar, hef-

ur ekki neina hagnýta þýðingu fyrir all-

an fjöldann, og menningarlega hliðin er

efalaust oft vafasöm. Stærðfræði er sann-

arlega heillandi fræðigrein fyrir þá, sem

hneigðir eru fyrir hana, og mörgum veit-

ir hún spón í askinn. En er nokkurt vit

i því, að einstaklingi sé lokuð leið til

hjúkrunarnáms vegna þess, að hann var

slakur í algebru? Ég veit dæmi þess, að

slíkt hafi gerzt. Þessir sundurlausu þank-

ar eru víst orðnir nógu margir, svo að nú

skal staðar numið. Við skulum ljúka þeim

með því að vitna aftur í Klettafjalla-

skáldið, sem aldrei settist á skólabekk,

en varð þó flestum öðrum menntaðri.

Hann kveður svo:

„Þitt er menntað afl og önd

eigirðu fram að bjóða:

hvassan skilning, haga hönd,

hjartað sanna og góða."

Menntunin er nefnilega ekki fyrst og

fremst það, sem maðurinn veit, jafnvel

ekki það, sem hann kann eða getur, held-

ur það sem hann er.                     4

30