getur þjónað hlutverki „eins konar við- lags" — eða er persónan alltaf að fara í kringum ákveðið orð og segir ekki hug sinn allan? Af hverju notar persónan þessi orð? Hvað vill hún ekki segja og heldur leyndu? Hafðu hugfast að þú seg- ir sjaldnast sjálfur nákvæmlega það sem þú hugsar — umhverfið, ástandið beygja af orðum þínum; orðin eru eins og kett- ir sem fara í kringum heitan graut. — Leikveran er engin undanteknnig frá sjálfum þér, hún heldur ekki ræður, en ríður möskva í það net sem hangir í loft- inu; í þessu neti flækjast persónurnar og ástandið togar netið upp úr hylnum. Veruleikinn gengur fram af hugsuninni og ímyndunaraflinu: afstæðasta hugsun kemst ekki í hálfkvisti við firnindi veru- leikans, og ímyndunaraflið getur aldrei hlaupið með leikskáldið i gönur; jafnvel hversdagslegustu atburðir eru sífellt að hlaupa fyrir björg og fara fram úr hugs- uninni: allt er hugsanlegt, ekkert er nýtt: maðurinn er botnlaus glundroði af brjál- semi. Enginn hlutur er svo absúrd eða tryllingslegur, að einmitt góðlegi maður- inn á hæðinni fyrir neðan þig geti ekki framkvæmt hann á næsta augnabliki. Ef- astu því aldrei um nokkra hugmynd, hversu fráleit sem þér kann að virðast hún í byrjun, því skáldið á ekki að skrifa um það sem hef ur gerzt, heldur það sem gæti gerzt.2) Á leiksviði getur allt gerzt — leikskáldið má því aldrei spyrja sjálf- an sig: Gæti þetta gerzt? Leikskáldið verður að hugsa frjálst eins og í ljóði; allar hugsanir og orð eiga þar heima. Reyndu aldrei að líkja eftir þvi sem flestir halda að sé raunveruleiki (real- ismi). Sá raunveruleiki er aðeins ímynd þeirra sjálfra: þeirra dauði heimur. Hið upprunalega býr í öðrum víddum, í manninum: Leikveran sjálf er sá eini raunveruleiki sem skáldið þekkir; leik- húsið lifir sínu eigin lífi og er alltaf leik- hús, hvað sem tautar og raular — því meira leikhús, þvi meira líf; reyndu ekki að blanda olíu leiksins saman við vatn hversdagsins. 8 Hafirðu boðskap að flytja, þá mundu að sannleikurinn birtist fyrir eigin krafta, og sá sem hrópar þarf ekki að búa yfir meiri vizku en sá sem hvíslar. Atburð- irnir verða að birtast í eigin ljósi: mað- ur sem stígur að gamni sínu of an á skott- ið á sofandi ketti segir meira um sjálfan sig en þó heill kór hrópaði: Hann er sadisti! — Láttu persónurnar birtast í athöfnum: augað heyrir. 9 Hugsaðu aldrei um leiktjöldin eða svið- ið sjálft, það er leikstjórans. Hugsaðu um dans aldnanna; góður skipstjóri nýtur sín bezt í óveðri, góður leikstjóri siglir gegn- um hvaða brimskafl sem er. Um leið og þú hugsar um tæknileg atriði, bindurðu orðið og hreyfinguna. Varastu of miklar sviðslýsingar. Fylgdu fordæmi Shakespe- ares; þar búa leiktjöldin i orðunum. — Litum á Hamlet sem dæmi: þegar tíu setningar eru talaðar í upphafi fyrsta þáttar, hefur textinn sagt okkur: Við er- um stödd í kastala konungsins af Dan- mörku rétt fyrir miðnætti og það er ver- ið að skipta um næturvakt. — í örfáum orðum og einni hreyfingu er ástandið fætt í minnstu smáatriðum. Hafðu meist- arann í huga, meiri tækni hefur enginn ráðið yfir, og þó við öpum ekki eftir hon- um, eru vinnubrögð hans algild, eða eins og Brecht benti á, það leikskáld sem þekkir ekki Shakespeare út í æsar, er sambandslaust við eigin heim. 10 Enginn er vondur, enginn er góður. Porðastu að mála í svörtu og hvítu. Mað- urinn er eins og kamelljónið; breytir um lit eftir umhverfi og ástandi. Gakktu aldrei út frá neinu sem vísu; komi eitt- hvað óvænt upp, þá fylgdu því eftir og láttu það blómstra: hið óvænta er afl- gjafi lífsins — leikhúsið á alltaf að koma á óvart. ? 1) T. S. Eliot, Use of Poetry, Cambrigde, Mass., 1933, p. 153. 2) Skáldskaparfræði Aristótelesar. Hrafn Gunnlaugsson: ÓÐUR VORSINS Vægðarlaus andar guðdómurinn um mal. Blóðjárnaðir stormar þeysa um flakandi grasflatir og regnskúrir skvetta spritti í skorpið exem. Hnútasvipan dynur á jörðinni. í kirkjugarðinum sópast moldin ofan af líkunum og morandi holdið tætist í regninu. Timinn er löngu kominn. Á loftlausum fæðingarheimilum engjast óléttir dagar og spýta galli með faeturna reyrða saman svo þanin húðin þrútnar og blánar því djúpt í dökkum sverði bólgna gulir angar þrungnir ofbeldi vorsins. Vægðarlaus andar guðdómurinn um maí. Férsjúk áin þvoglar í óráði við ísinn og snjóskaflar gráta í brennandi hitasótt. Svellin afmyndast í kaunum. I næturfrostinu króknar Ijósið í gulum sprotum og harðfennin endurnýja kraftana í næðingnum. Herlúðurinn gellur. Sjóveikir jöklar stíga lostafullar öldur og æla blóði yfir mela og örfoka sanda. Limlestir búkar og hold synda í elgnum til sjávar því djúpt undir fannhvítum breiðum étur tæringin klakabönd frostsins. Vægðarlaus andar guðdómurinn um maí. Ástleitnar regnskúrir svipta jörðina klæðum og naktir brumhnappar skjálfa í vindinum. Svaraðu atlotum hennar. Mýrarrauðinn glampar eggjandi í rammri sterkjunni og sólargeislar sökkva í skaut jarðarinnar. Unnusta þín er upprisin. Á tungu hennar bylgjast rauðir vínakrar og þrúgurnar springa í munni þínum sætsúrar af freyðandi sólskini því djúpt í heitum sverði syndir tundurdufl hlaðið frjóregni vorsins. Unnur S. Bragadóttir: TIMOR Taumlaus ótti (mig óraði aldrei fyrir því) og sífelldur þeytingur fram og aftur. — Loksins þetta langþráða kvöld og loforðið. En hvað gerðist ekki? Fuglarnir sáust ekki einu sinni og það var svartaþoka. Því segi ég það, hverjum skal treysta? 48
Beinir tenglar