Samvinnan

						upp tekin í Jórdan, írak og Anatólíu fyrir

7000 f. Kr. Þrátt fyrir hinar miklu breyt-

ingar á atvinnuháttum og lífsháttum,

sem upptaka þeirra hafði í för með sér,

virðast samfélögin á steinöld hinni nýju

hafa hvílt á tengslum ætta og ættflokka,

hvort sem landið var í sameign, eins og í

mörgum frumstæðum þjóðfélögum, sem

varðveitzt hafa fram á síðustu aldir. Sam-

félög hirðingja og jarðyrkja á steinöld

hinni nýju munu brátt hafa orðið fjöl-

mennari en samfélög veiðimanna og

fæðusafnara voru á steinöld hinni fornu.

Með tilliti til sennilegrar stærðar hag-

lendis og stærðarmarka hjarða, sem áttu

það að beitilöndum, hefur verið á gizkað,

að undir lok steinaldar hinnar fornu hafi

mannkynið verið 2—10 miljónir.3)

Samfélög á steinöld hinni nýju virðast

hafa komizt á hæst stig í Anatólíu. Byggð

ból tveggja þeirra hafa verið upp graf-

in í sunnanverðri Anatólíu, við Catal

Huyuk og við Hacilar, og er vegalengdin

á milli þeirra um 320 kílómetrar.

Byggða bólið við Catal Huyuk náði yfir

32 ekrur, en uppgröftur þar tekur aðeins

til einnar ekru. Þar f undust tólf lög húsa,

hvert upp af öðru. Og ekki hafa aðeins

verið upp grafin híbýli, heldur einnig

helgihús. Húsin voru hlaðin upp úr jarð-

vegskögglum og voru ein hæð. Gengið

var í þau ofan af þakinu, en upp við þau

munu hafa verið reistir stigar. íbúarnir

höfðu framfæri sitt af jarðrækt og kvik-

fjárhaldi, þótt veiðar væru enn búbjörg.

Bygg var ræktað og tvær tegundir af

hveiti, ásamt baunum og grænmeti. Vín

mun hafa verið gert úr berjum, og öl

kann að hafa verið bruggað. Búsmali í-

búanna virðist hafa verið nautgripir. Um

verzlun þeirra hafa ríkulegar minjar

fundizt. „Spjótsoddar úr hrafntinnu, sem

vart sér á, hafa oft fundizt, allt að tutt-

ugu og þrír saman, í pokum, gröfnum und-

ir gólf inu, þar sem þeir voru auðsýnilega

varðveittir sem fjármunir. í skiptum fyrir

hrafntinnusteina fékkst hellutinna frá

Sýrlandi, sem rýtingar og önnur áhöld

voru oft úr unnin. Mikið magn skelja,

einkum af dental-gerðum, var aðflutt frá

Miðjarðarhafi."8)

Áhöld úr tinnu, rýtingar, oddar á örvar

og spjót, voru gerð af miklum hagleik.

Meiri athygli vekja þó slitur úr ullardúk,

furðulega vel ofnum. Leifar karfna og

iláta úr tré, margvíslegra að lögun, fund-

ust í neðstu lögunum. „Leirker komu

fyrst í ljós í lögum X-IX . . . en þær

frumgerðir þeirra áttu sýnilega ekki upp

á pallborðið við hliðina á ílátum úr tré

eða beini eða horni, eða körf um og skinn-

belgjum, sem við kann að hafa verið not-

azt á steinöld hinni fornu. Af þeim sök-

um hafa engin leirker fundizt í presta-

híbýlunum, sem upp voru grafin í lög-

um VIII-VIB, og það var ekki fyrr en efst

í lagi VIA, frá því um 5900 f. Kr., en þau

voru miklu betur gerð, að þar hafði loks

verið við þeim tekið."?) Speglar voru

gerðir úr fægðum hrafntinnu-steini og

litlir hnúðar úr bláum eða grænum steini.

„Hnúðar úr kopar og blýi, men og annað

skart, voru iðulega gerð úr bræddum

málmi þegar í lagi IX."8) Málmar höfðu

þannig verið þar teknir í notkun.

T. v.: Beinsigð frá

tímum Natuja með

hreindýrshöfði efst.

T. h.: Frá Jerikó.

Varnarsíki  og  turn

ásamt borgarveggjum

i bakgrunni, en

fremst ósnortinn

jarðvegur og annað

varnarsíki.

James Mellaart hefur ritað:

„Fundur fjörutíu helgistaða eða griðastaða,

sem fyrirfundust í meira en níu húsalógum í

Catal Huyuk, gefur einstœða mynd af á-

trúnaði í Anatólíu á steinöld hinni nýju.

Grunnfletir og upphleðsla helgistaðanna eru

sams konar og húsanna, en þá auökennir

íburðarmeira skraut eða innhald þeirra. Þeir

standa nálœgir hver öðrum í samstæðum

húsa, og helgistaður er að vanda fyrir fjögur

eða jimm herbergi. Fram á órofinn átrúnað

verður sýnt á allnokkrum stöðum i neðri

lögunum, þar sem helgistaður hefur verið

reistur ofan á helgistað, en frá þeirri venju

er lika brugðið. Fundizt hafa fjölmargir hópar

af styttum úr steini eða brenndum leir . . . Af

styttunum má þekkja helztu goðverurnar, sem

fólk dýrkaði í Catal Huyuk á steinöld hinni

nýju. Helzta goðveran var gyðja, sem birtist

í þremur ásýndum, ung kona, móðir að fœða

barn eða gömul kona, á einni styttunni með

ránfugl í fylgd með sér, sennilega gamm . . .

Guð einn birtist líka iðulega í tveimur ásýnd-

um, drengur eða unglingur, sonur eða friðill

gyðjunnar, ellegar fulltíða guð með skegg, oft

á baki nauts, helgs dýrs guðsins. Hópstyttur

eru fátíðar. Engar aðrar goðverur verða auð-

kenndar.

Minnkandi mikilvœgi veiða og veiðiáhalda

og að öllum líkindum hitt, að nautgripir urðu

í óllu tilliti húsdýr, kann að hafa valdið því,

að þá varð ofaukið máluðum veiðimyndum,

sem heyrðu til helgisiðum veiðanna, og fyrir

þœr tekur þess vegna, eftir að lagi III slepp-

ir. Þessar breytingar á atvinnuháttum kunna

jafnframt að hafa áhrif á stöðu guðsins gagn-

vart gyðjunni miklu. Hann er ekki sýndur

meðal styttnanna níu úr helgistaðnum í lagi

II; og á meðal síðgerðra muna i Hacilar frá

steinöld hinni nýju fannst engin stytta af

guðinum einum saman."t>)

í Catal Huyuk voru lik grafin undir

húsum eða helgistöðum eftir afholdgun.

Á stundum munu líkin hafa verið borin

út, til að gammar reittu af þeim holdið,

en á stundum kann holdið að hafa verið

af þeim sneitt. í jörðu með þeim voru

lagðar fórnir, skrautmunir eða vopn.

Hauskúpurnar benda til, að íbúarnir hafi

verið breiðhöfða.

Byggða bólið við Hacilar virðist hafa

verið samtíða skeiði efstu laganna í Catal

Huyuk. Þótt þessum tveimur byggðu ból-

um sé margt sammerkt, er margt ólikt

með þeim. í Hacilar eru húsin stærri en

í Catal Huyuk, allt að 10,5x6 m, og eru

þau hlaðin úr ferhyrndum tígulsteinum.

Ofan á grunnhæðina var stundum reist

51