andvari Jón Baldvinsson 5 1907, en var ekki áhrifamikið og lagðist niður eftir 3 ár. * blöðunum, Alþýðublaðinu (hinu fyrra), útgefnu af Pétri G. Guðmundssyni 1906—7, og Verkamannablaðinu, sem verka- mannafélagið Dagsbrún gaf út í hálft ár 1913, voru bornar fram kenningar jafnaðarmanna, en bæði var það, að blöðin voru lítil og lesin af fáum og eins hitt, að óvíða annars staðar var á þessa stefnu minnzt, nema þá helzt til þess að bnjóða í hana, svo að hiklaust má telja, að jafnaðarstefna bafi lítið verið farin að festa rætur meðal almennings á íslandi fyrir heimsstyrjöld hina fyrri. En frelsisþrá fólksins var vöknuð. Hún fann einkum út- fás í baráttunni fyrir pólitísku sjálfstæði Iandsins út á við. Hliðstæða þeirri baráttu, að vissu leyti, má telja hina stór- ^ierkilegu og sigursælu kvenréttindabaráttu, sem lauk með íullum sigri 1915. En hvorki sjálfstæðishreyfingin né kven- 1-éttindahreyfingin létu sig miklu skipta hið félagslega (so- ciala) viðhorf. Og líklega hefði jafnaðarstefnan verið lengi að ná þroska í íslenzkum jarðvegi, ef ástand það, sem heims- slyrjöldin skapaði, hefði eigi vakið alþýðu manna hér á landi af dvala og knúið hana til að gefa félagslegum málefnum meiri gaum en áður. ^að er ekki fyrr en 1915, að baráttan fyrir félagslegum umbótum hefst í fullri alvöru. En þaðan í frá er hún skipu- lögð og markvís. II. Verzlunarsamtök fátækra bænda og annarra alþýðumanna U sveita voru, eins og fyrr er fram tekið, fyrirrennari hinna Pphtísku verklýðssamtaka. Það var hvort tveggja, að sam- flnufélög bændanna voru fyrstu átökin, sem um munar, 1 að bæta kjör almennings með félagssamtökum, og að í . 11Tl hreyfingu höfðu smám saman vaxið upp foringjar, sem J>ttust aðhylltust kenningar Henry George um landskatt, eða reint og beint jafnaðarstefnu, eins og hún var þá flutt af ræðisjafnaðarmönnum (sósíaldemókrötum) erlendis. ^egar þjóðjarðasalan var til umræðu á Alþingi 1905, beittu
Beinir tenglar