Andvari

						8                                               Sigurður Jónasson                                     andvarI

III.

Ólafur Friðriksson kom heim til Akureyrar frá Kaup-

mannahöfn seint á árinu 1914, en fluttist þaðan til Reykja-

vikur snemma á árinu 1915 og gerðist brátt foringi verka-

manna. Hann tók við ritstjórn Dagsbrúnar, vikublaðs verka-

manna, sem hann stofnaði með nokkrum öðrum mönnum.

og hóf harðan áróður fyrir jafnaðarstefnunni og skipulagn-

ingu verklýðssamtaka. Ólafur var aðalhvatamaður að stofn-

un Sjómannafélags Reykjavíkur árið 1915. Nokkru fyrr hafði

verkakvennafélagið Framsókn verið stofnað. Eftir að þessi

og tvö fyrrnefnd aðal-verklýðsfélög höfðu verið stofnuð, var

brautin rudd að stofnun sambands verklýðsfélaganna. Nokkr-

ir menn úr félögunum voru kosnir í sameiginlega nefnd til

þess að vinna að undirbúningi stofnunar slíks sambands.

Afleiðingin af starfsemi þessarar nefndar varð sú, að Alþýðu-

samband íslands var stofnað og fyrsta þing þess sett 12-

marz 1916. Ritari þingsins var kosinn Jón Baldvinsson prent-

ari í Gutenberg, en hann átti sæti á þinginu sem annar full-

trúi Hins íslenzka prentarafélags. Jón hafði þó eigi átt sseti

i undirbúningsnefndinni og fremur lítið verið riðinn við und-

irbúninginn að stofnun sambandsins. Haustið 1916 var Jon

Baldvinsson kosinn forseti Alþýðusambands Islands og gegndi

því virðulega starfi síðan til dauðadags.

Stofnun Alþýðusambandsins markar glögg tímamót í sögu

verkalýðs og annars alþýðufólks á íslandi. Sem eins konar

ytra tákn þeirrar breytingar, sem á var orðin, má skoða

sjómannaverkfallið vorið  1916.

Stríðsárin voru akur, sem nýjar kenningar þrifust vel h

og orsökin til hins skjóta framgangs verklýðssamtakanna la

fyrst og fremst í því, að verkalýðurinn í bæjunum fann þa

fyrst alvarlega, hvar skórinn kreppti, og skynjaði, hvílikt djúp

var í rauninni staðfest milli alþýðu og yfirstéttar. Þrátt fyrir

þetta verður það eigi með sanni sagt um forgöngumenn

hinnar pólitísku verklýðshreyfingar á Islandi, að þeir hafi

notað sér þetta sérstaka ástand beinlínis til þess að vinna

jafnaðarstefnunni fylgi, enda þótt máske megi segja, að þeir