40 Jónas Jónsson andvabi III. Nú er sennilegt, að mörgum þyki ástæða til að spyrja: „Var nokkur ástæða til að stofna ríkisforlag á Islandi. Mátti ekki una við þá bókaútgáfu, sem einstakir menn og félög stóðu að?" Þessar spurningar eru eðlilegar, og það er óhjákvæmilegt að svara þeim undandráttarlaust. íslendingar hafa verið bókaþjóð frá því að bókagerð hófst í landinu. Þrátt fyrir mikla fátækt, dreifingu smáþjóðar um stórt land og margháttaða erfiðleika, hafa íslendingar öldum saman lagt mikla stund á að semja bækur, gefa út bækur, eignast bækur og lesa bækur. Það má segja, að þetta ástand hafi haldizt fram að verðhækkun þeirri, sem gerðist í sam- bandi við ófriðinn 1914—1918. Síðan þá má fullyrða, að Is- lendingar séu orðin bókasnauð bókaþjóð. Það er þjóð, sem unni bókum, en taldi sig ekki hafa efni á að eignast þa?r- Ef nú er farið um byggðir landsins eða heimsótt heimih verkamanna og sjómanna í kaupstöðum og kauptúnuni, kemur i ljós, að mikill meiri hluti þessara heimila er hsettur aö kaupa bækur í því skyni að halda þeim saman á þann hátt, að um skipulega bókaeign sé að ræða. Á slikum heinm" um er til ein og ein bók, stundum gjöf frá hátíðlegum tæki- færum. Allviða eru til einstaka bækur, sem svo að segja hefir skolað í land, án þess nokkur hafi um þær beðið. Lestrar- félögin eru hjálparhella manna. í þau er keypt meira eða minna af því, sem gefið er út árlega. Lestrarfúsari hluti þjóðarinnar notar þessar lánsbækur, en kaupir sama og ekkert fyrir heimilin sjálf. Þar sem lestrarfélög eru ekki, eða mjög vanmáttug, fer meginþorri fólksins á mis vio vitneskju um það, sem gefið er út árlega. 1 meira en tuttugu ár hefir sú trú verið að myndazt, ao bækur væru svo dýrar, að þær væru ekki kaupandi, nema fyrir mjög efnað fólk. Þó kastaði fyrst tólfunum, þegar komið var að bókbandinu. Alþingistíðindi, sem ríkið selur á fimm krónur árganginn, kosta oft rúmlega 40 krónur, þegar búið er að binda þau.
Beinir tenglar