Andvari

						andvabi                                        Finnland                                                97

lagðar um landið þvert og endilangt. Iðnaðurinn blómgað-

ist. Stór svæði, sem áður voru óbyggð, voru rudd og rækt-

uð. Fólkinu fjölgaði geysiört og bæirnir uxu með feikna

hraða, einkum Helsingfors, sem Rússakeisari gerði að höfuð-

borg landsins. Áður hafði Ábo verið stjórnarsetur. Finn-

ar tóku nú að leggja mikla alúð við sögu sína og bókmenntir

og finnskan, sem er öllum tungum ríkari af þjóðkvæðum

og þjóðsögum, varð mörguni fræðimönnum rannsóknarefni.

Allir kannast við hin fögru finnsku þjóðkvæði, sem safnað

hefir verið saman í Kalevala og Kanteletar, sem nefna má

eddur Finnlands. Finnskan varð eitt af mestu bókmennta-

málum Norðurálfunnar og finnskir rithöfundar hafa auðg-

að hana með fjölda ágætra skáldsagna og Ijóða. Frægustu

finnsku skáldin á 19. öld eru þeir Cajander og Johani Aho.

Þess ber að geta, að hinir sænskumælandi Finnar létu ekki

sitt eftir liggja á sviði bókmennta og lista. Höfuðskáld þeirra,

Topelius og Runeberg, hafa víðfrægt hið fræga þúsundvatna-

land í söngvum og sögum. Einkum hafa ljóð Runebergs um

vörn Finna gegn Rússum 1808 orðið heimsfræg. Nokkur

þeirra, t. d. Stúlkan í kotinu og Hermaðurinn í valnum, hafa

verið þýdd á íslenzku og hafa átt meiri þátt en nokkuð annað

í þvi að vekja hjá oss samúð með Finnum og frelsisbaráttu

þeirra. „Sænskur söngsvanur er Runeberg og verður sænsk-

ur, meðan Finnlendingurinn er sænskur og sænsk tunga

bljómar honum í eyrum" hefir eitt af stórskáldum Svia

sagt. En Ijóð Runebergs eru nú fyrir löngu orðin alþýðu-

eign og þýdd á finnsku. Á 19. öld tók alþýðumenntun í

Finnlandi risavöxnum framförum. Allir lærðu að lesa og

skrifa, skólar þutu upp í landinu og um síðustu aldamót

niun Finnland hafa staðið Svíþjóð og Danmörku fullkom-

lega jafnfætis í alþýðumenntun. En með aukinni alþýðu-

menntun þokaði sænskan meir og meir fyrir finnskunni. Svo

er talið, að um 1800 hafi nærfellt þriðjungur af íbúum Finn-

lands verið sænskumælandi. Ibúatala Finnlands hefir nær

fimmfaldast síðan, en aðeins %o af landsmönnum eru nú

Svíar. Finnum hefir fjölgað svo geysiört, en sænskumælandi

7