Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fįlkinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fįlkinn

						FALKINN
17
O <"iil||n,.< o -'Hlliii,.' o ""HlliK" O "'Hllii"' O ""UlliK" O ""Uilii"' O ""Ullii'" O ""Ullii." O ""Uliiu" O ""iliiii"' O ""illlii'" O ""Hllii" O ""Ullii," 0 O ""Hliii," 0""HIIU'" O '"Hllii" O •¦"HIIH'-O ""Hlli'," O ""illlii'" O ""Hllii'" 0 ""WH" O ""illlii'" O ""illl.....O ""Hllii'" O ""illlii'" O ""Hllii'" o
f
o
o
Reykjavík   árið   1830.
Eftir:   <L\ Jón Helgason, biskup.
o
o
li„.. o ."iliiii,.. O ¦"¦•lllii." O ""Hllii." O ""•Hlii'" O.....IIIU'" O ""Hllii'" O ""illlii." O ""illlii'" O ¦'"Hlln." O ""illlii"- O ""111111" o
O "'illlii" O ""illl.....O ""Hllii'" O ""Hllii," O ""illlii'" O ""illlii" O ""Hllii'" O ""Hllii" O ""•lllii" O ""Hllii" O ""Hll.....O ""111111" o
[Að lijsa Reukjavík í dag urði
of umfangsmikið, ef sú lýsing œtti
, að koma að tilætluðum notum 1
stað þess hefir „Fálkinn" beðið
dr. theol. Jón Helgason biskup um
að bregða upþ lítilli mynd af höf-
uðstaðnum eins og hann var fgrir
rjettri öld og fer lýsingin hjer á
eftir. — Ritstj.].
Vnfnlítið rrmndi oss, sem nú lifum
i höfuðstnð íslands, þykja orðin æriS
rnikil breyting á honijm frá þvi er var
árið 1830, ef líta mættum þau 100 ár
aftur í timann og bera útlit hans nú
saman við þaS, er þá yar. Oss mundi
þykja hann ærið tilkomulítill af höf-
uðstað að vera. Eins má á hinn bóg-
inn telja þaS víst, að mættu þeir, sem
þá lifðu hjcr í bæ, líta upp úr gröf-
um sínum og virða fyrir sjer höfuð-
staðinn eins qg hann^er nú, þa mundu
þeir naumast kannnst við, að þar væri
snmi höfuðstnðurinn og við þeim
blasti fyrir hundrað árum. Svo hef-
ir bærinn gjörbreyst á öhlinni. sem
liðin cr siðan. Það mun þá líka ó-
hætt að segja', að sá hefði ekki þólt
spnmnnnlegn vaxinn, sem árið 1830
hefði sagl það fyrir, að höfuSstaSur
vor ælli fyrir höndum á næstu hundr-
aS árum aðra eins þróun og annan
eins  vöxt  og komið  hefir á  daginn.
Árið 1830 voru íbúar Heykjavíkur-
kaupslaðar 540. Eflir því hefir íbúa-
talan fimlugfaldast á þessum 100 ."ír-
um. sem siðan eru liðin. Þó er engan
veginn óhugsandi, aS einhverjum þá
lifandi manna hafi blöskrað sá
„mannfjöldi" allur og fundið ekki
síöur cn mörgum finst nú ástæða til
að spyrja: Hvar ællar |)clla að Icnda?
Flnlarmál bæ.jarins hcfir'i þá dnga
vnrt verið meira cn Vio þess, scm
það er nú. Að rjettu lagi var ekki
annað talið til bæ.iarins en sjálf
kvosin, er takmarkaðist af Þingholt-
unum að austan og íúnunum (Ullar-
slofu- og Götuhúsatúnunum) að vest-
an. Þcir, scm bjuggu fyrir utan þær
takmarkalínur, voru taldir að búa
„fyrir austan" eða „fyrir vestan bæ".
í kaupstaðnum voru þá alls 32 íbúð-
arhús og af þeim aðeins eitt steinhús,
sem sje „kóngsgarður" eða stiftamt-
mannsíbúðin, sem þá var (nú stjórn-
arráðshúsið). Hin húsin öll voru ein-
lyft timburhús, allflest bikuð að utan.
Einnig voru húsþökia flest öll úr
timbri, listalögð; skífa þektist ekki,
en „spónn" var á einstaka húsi. Kvist-
ar á húsum tíðkuðust ekki í lík-
ingu við það, er síðar varS; en smá-
kvistar á miSju þaki voru á stærri
húsunum, til þess aS fá birlu á loft-
hæð húsanna. Útidyr að götu voru
venjulega á miðri framhlið, en að baki
skúrar. SambygS hús þektust ekki og
fylgdi nllmikil lóS hverju húsi. ÞaS
scm óbygt var af lóSinni, var notaS
undir kálgarSa. Trjárækt þektist alls
ekki hjer fyr en Hans Baagöe kaup-
mnSur sest hjer aS um 1840.
Fyrir „ofan læk" var aSeins eitt
íbúSarhús, sem sje stiftamtmannshús-
ið. Allar a,ðrar íbúðir í þeim hluta
kaupstáðarins voru torfbæir. Mynd-
uðu bæirnir sumstaðar hvyrfingu.
Svo var t. a. m. um Þingholt; voru
það sex kot, sem þvi nafni nefndust
og var hvert þeirra til aðgreiningar
fi'á hinum kent við þann, cr þar bjó
eða bæinn álli (Loftsbær, Valgerðar-
Iwr, Sigvaldabær o. s. fr.). Stöðla-
kot nefndust fjögur kol, Skálholtskot
Þrjú. Auk þeirra voru einstök smá-
hýsi hjer og þar (t. a. m. GarSshorn
— þar sem nú er Bankastræti 7 —
Litlibær (nú Laugavegur 2), Ofan-
leiti, Magnúsarbær og BergstaSir).
Á Arnarhólstúni norðanverðu var
Sölvahóll en fyrir austan túngarS:
Nýibær (cða Nikulíísnrkot), Jenskot
(cða KIöpp), Vindheimar og Mið-
hús. Er þá talin öll bygð í austur-
liluta bæjarins.
í s.jálfri kvosinni frá læknum að
austan og vestur i Aðalstræti var
aðalbygð kaupstaðarins. Að rjettu
lagi voru göturnar aðeins þrjár
(Strandgata, Langastjett (nú Austur-
stræti) og Aðalstræti) og nokkrar
þvergötur eSa „sund". í kvosinni voru
flest öll hús úr timbri. Þó voru nokk-
urir torfbæir, t. a. m. Lækjarkot fyr-
ir austan kirkjuna, Grænibærinn við
Löngustjett fyrir norðan götuna, and-
spænis svonefndu Skraddarahúsi
(þar sem nú er „ísafold"), og svo
suður af AðalStræti: Smiðjan (nú Ás-
byrgi), Brúnsbær, Teitsbær og Suð-
urbærinn. Fyrir vestan Aðalstræti var
rjett óslitin torfbæjaröð norður aS
sjó (Grjótabæirnir, Finnbogabær,
Sandhollsbær, Hákonarbær o. s. frv.),
alt litiS ásjálegar byggingar, flest meS
fiskhjöllum sem útihúsum . En á
steingörSunum i kringum kotin blöstu
við manni brókartrjen, sem tákn
þeirrar atvinnu, sem rekin var af
þeim, er þar rjeSu húsum. Veslur af
þessari torfbæjaröS tóku viS „túnin",
þ. e. Götuhúsatún og Hliðarhi'isatún
með tilsvarandi bæjum, suður af
þeim Landakotstún og austur af því
aftur Ullarstofutún og Hólavöllur
meS Hólakoti og Melshúsum, en þar
fyrir sunnan var Melkot næst Tjörn-
inni, þar sem nú er ráSherrabústaS-
urinn. „Fyrir vestan bæ" voru svo
Hlíðarhúsin nyrst og Ánanaust vest-
ur af þeim, þá GarShús og Sel. En
ofar í holtinu voru býlin: Hali,
Skakkakot og Stórihóll. Á hátúninu
var Landakot (þar bjó þá Margrjet
Andrea Knudsen, ekkja Lars Knud-
sens kaupmanns, meS börnum sínum)
og   lillu   vestar   Litla-Landakot,   en
fyrir sunnan það Melurinn (þar sem
nú er Ás og Hof við Sólvallargötu)
og  lítið   austar  Akurgerði.
Af' timburhúsum í kvosinni var fátt
stórhýsa. Einna stærst þeirra var
Bergmannsstofan við Aðalstræti( þar
sem síðar varð Landsprentsmiðjan,
nú Braunsverslun). „Biskupsstofan",
hinumegin við götuna beint á móti
Bergmannsstofu, þar sem Geir bisk-
up Vídalin hafði búið, en nú bjó
ekkja hans (húsiS stendur þar enn,
en er nú breytt í sölubúS, verslun
„Silla og Valda), og eins Lóskera-
húsiS,   sem   1830   nefndist   Landfó-
girntist  að sjá — útlendan varning
kaupmanna.
Um bse'sarlifið er fátt að seg.ja. Má
gera ráS fyrir aS það hafi verið með
flestum þeim annmörkum sem vilj-
að hafa loða við smákauptún hjer á
landi fram á þennan dag. Kaup-
mannastjettin og verslunarþjónarn-
ir mótuðu allan bæ.jarbraginn. Þar
voru atkvæðamestu borgarar bæjar-
ins, sem litið var upp til af allri al
þýðu manna, enda reið á að eiga
hylli þeirra, því að bæði var til
þeirra að leita um lifsnauðsynjar
flestar, og hjá þeim var helst atvinnu
getahús, því að þar hafði búið Ul-
strup Iandfógeti, en var þá orðiS
bæjarins eign og i þann veginn að
verða barnaskólahús (nú: Andersen
og Sön), munu hafa þótt allslór hús
í þá daga. Næst sjónum (í Hafnar-
stræti sem nú er) voru sölubúðir
kaupmanna og íbúðir sumra þeirra
meS tilheyrandi vörugeymsluhúsum.
Mundu sölubúðirnar nú á dögum
hafa þótt fremur fáskrúðugar bygg-
ingar; þó geymdu þær í þá daga
eins og síðar það, sem augað helst
að fá, þegar ekki var róið til fiskj-
ar. Embættismennirnir í bænum
voru árið 1830 aðeins þrír að lölu:
Stiftamtmaðurinn L. A. Krieger,
landfógetinn Ulstrup og sýslumaður-
inn Ólafur Hannesson Finsen. Fált
var þar annað lærðra manna búsett
það ár sem hjer ræðir um. Þó kunn-
um vjer að nefna tvo. Var annar
þeirra Halldór Thorgrímsen, sem um
tíma hafði verið settur sýslumaður
og var því venjulega kallaður „valds-
maður",  en  mun  nú  hafa  verið   á
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100