18 F A 1. K 1 N' N Elsta húsið í Reykjavik, stjórnarráðshúsið, bygt á árunum 1759—6'-'/. Á miðri myndinni sjest standmynd Ingólfs Arnarsonar á Arnarhóli. skrifstofu sýslumanns. Hinn var Jónas Hallgrímsson, skáldið, ])á orð- inri stúdent fyrir cinu ári, en nú skrifari hjá landfógeta. Aðrir em- embættismenn bjuggu allir annars- staðar: Yfirdómararnir bjuggu hver a sinni bújörð: í Viðey (Magnús kon- ferensráð háyfirdómari), á Brekku á Álftanesi (ísleifur Einarsson) og á Gufunesi (Bjarni Thórarensen); biskupinn (Steingrímur Jónsson) sat i Lauganesi, sóknarpresturinn (Gunn- lögur Oddsen) á Lambastöðum, land- lœknir (Jón Thorsteinsen) og lyf- sali (Oddur Thorarensen) báðir í Nesi við Selt.jörn. Það ræður því að líkum, að embættismannavaldsins hafi litt gætt í bænum í þá daga; en þvi meira kvað að kaupmannavald- inu, enda voru þeir taldir með höfð- ingjum höfuðstaðarins. En þar sem þeir flestir og margir búðarþjónar voru danskír menn, embættismenn- irnir tveir sömuleiðis danskir, þá er síst að furða þótt danskan yrði ærið áberandi hjer í bæ á þeim árum og alt málfar manna dönskuskotið. Jafnvel á alíslenskum heimilum var einatt töluð danska eða einskonar dansk-íslensk málýska, sem stund- um hefir verið kölluð „Bátssanda- danska". Verslanir munu hafa verið 12 hjer í bæ það ár, sem hjer ræðir um. Mest- ar þeirra voru Petræusar-verslunin, þá eign Pjelurs Jónssonar Petersens, Norðborgarverslunin, þá eign P. C. Knutzons og faktor þar Einar stúd. Jónsson föðurbróðir og siðan tengda faðir Jóns Sigurðssonar, Flensborg- arverslun, faktor þar Th. H. Thom- sen, Jakobæusverslunin eign Gísla Simonarsonar, faktor þar C. \V. Ebbesen, Sivertsensvershin, cign þeirra feðga Bjarna riddara og Sig- urðar sonar hans Sivertsens. Hinar verslanirnar voru minni. Af iðnaðarmönnum var alls ekki fátt í Rcykjavik á þeim timum í hlut- falli við íbúatölu. Af trjesmiðum var fremstur Einar Helgason, bróðir Árna stiftprófasts, af járnsmiðum Guðbrandur Stefánsson. Skósmiðir voru tveir: Diðrik Hölter (sonur Lars Hölters bcykis, kona hans var Elín Egilsdóttir Sandholt) og Hannes Erlendsson í Brúnsbæ, báðir hinir nýlustu menn. Múrari var einn: Jón Snorrason á Hellulandi. Beykir var einn: Pjetur Hansen, bróðir S'monar kaupmanns, og hattasmiðir tveir Sig- urður Þorleifsson, er bjó í Kristjáns- húsi, og Einar Sæmundsson í Teits- bæ.' Hafnsögumenn voru tveir, var annar þeirra Þórður Guðmundsson (borgara Bjarnasonar) faðir þeirra nafnkendu Borgarabræðra, Guð- mundar á Hól, Jóns, Sigurðar, Pjet- urs og Þorkels, dugnaðarmaður og mikilsmetinn. Veitingarhús var að- eins eitf: Klúbburinn (þar sem nú er Hjálpræðisherinn), þar var þá mad- dama Ottesen húsum ráðandi. En gistihús var ekkert í bænum, enda gerðist þess litt þörf meðan gesta- koman i var ekki meiri en þá var. Bæjarbúar hýstu sjálfir aðkomumenn, og sveitamenn er til bæjarins komu á kauptíðinni gistu einatt í tjöldum sin- um á Austurvelli. Ekki mun bæ.jarbragurinn hafa verið nema rjett í meðallagi. Brenni- vinið var ödýrt í þá daga og mátti kaupa það i öllum sölubúðnm og jafn- vel staupa sig við sjálft búðarborðið, en það gerðu margir, er þeir vildu fá sjer hressingu eða veita hana öðrum. í klúbbinn komu helst „betri borgar- ar" iðnaðarmenn, kaupmenn og versl- unarmenn. En af drykkjuskaparó- reglunni, sem hjer voru ærið mikil brögð að, leiddi, að oft urðu áflog og ryskingar á götum úli og veitti því ekki af, að lögreglan væri í lagi. Hjer voru þá líka tveir löjregluþjónar: Magnús Jónsson i Birgiltuhúsi og L. M. Möller danskur maður. En á nólt- unni var löggæslan í höndum vakt- aranna. Ekki þólti mikið að þessum löggæslumönnum kveða. Möller var sá þeirra, sem einna mest bar á, þó, kvað enn meira að konu hans „mad- dömu Möller", sem var yfirjsctukona bæjarins, skrafsk.jóða friikil, en að ýmsu leyti skörungur. Möller bjó í yfirrjetlarhúsinu (prestaskólanum, sem seinna varð, þar sem nú er versl- un Har. Árnasonar). Og þar uppi á lofti í vesturenda var „svartholið", þar sem skotið var inn i bili ósjálf- bjarga fylliröftum cða óspektarmönn- um, stundum líka þjófum og öðrum, sem brotlegir urðu við lögin, en í austurenda loftsins var leigulaus bú- staður stiftamtmannsskrifarans. Aðalatvinnuvegur almennings hjer í kaupstaðnum voru sjóróðrarnir. Voru mörg skip gerð út hjer allar ver- tíðir, — opnir bátar vitanlega — því að þilskip til fiskiveiða þektust hjer ckki fyr en Geir Zoega kom fil sög- unnar. en hann fæddist hjer í bæ (i Smiðjunni) einmitt það ár, sem hjer ræðir um. Barnaskóli var stofnaður hjer ein- mitt á þessu ari, í Lóskurðarstofunni gömlu. Veitti honum forstöðu Ólafur Einarsson Hjaltested (síðar prestur á Saurbæ á Hvalf.jarðarströnd),'gáfu- maður mikill, prúðmenni og valmenni einstakt. En æðri lærdóm var engan hjer að fá; hann urðu menn að sækja suður á Álftanes. Þar var lafínuskól- inn með sínum góðfrægu kennurum Sveinbirni Egilsen, Birni Gunnlögsen og Hallgr. Scheving. Alls yfir var bæjarlífið. mjög fá- skrúðugt, áð minsta kosti mundi Reykvíkingum, sem nú eru, þykja það svo. Um samkomulíf var alls ekki að ræða. Guðsþjónustusamkomurnar i kirkjunum á helgum Vlögum voru ná- lega cinu samkomurnar, scm hjcr voru haldnar og voru þær vel sóltar. Skemtanir þekfust ekki hjer aðrar cn einstöku sinnum dansleikir í KÍiíbbn- um og þeir aðallega fyrir „heldri borgara" bæjarins. Alhir almcnn- ingur kom þar hvergi nærri, enda var cfnahagur manna alls yfir of ljclegnr til þess, að alþýðan gæti leyft sjer þess háttar úlsládarsemi. Hýbýli alþýðunnar voru þá líka hin aumlegustu og allur aðbúnaður eftir því. Og viðurværi alþýðu var oftast af svo skornum skamti sem mögulegt var að komast af með. Þegar á alt er litið, verður ckki annað sagt en að Reykvikingar, sem nú eru, megi una vel við þá brcyt- ingu, sem orðið hefir á bænum okkar næstliðin hundrað ár. Þeir hafa lilla ástæðu til að lofa liðinn tíma að því er snertir ástæður og aðstæður bæ.i- arins, afkomu alls almennings og bæj- arlífið i heild sinní, þótt ýmislegt megi því að sjálfsögðu til foráttu finna eins og það cr nú. Þroskasaga bæjarins á næstliðnum hundrað árum er í rauninni að mörgu leyti merkileg, þótt mest kveði að viðgangi hans sið- asta mannsaldurinn. En haldi bærinn áfram að vaxa og fríkka á næstu hundrað árum, er þó ckki meS öllu óhugsandi, að þeim, sem hjer verða árið 2030, þyki „Reykjavík 1930" fult eins kotbæjarleg og „Reykjavík 1830" kemur oss fyrir sjónir, sem nú lifum hjer, er vjer virðum hana fyrir okk- ur í Ijósi þeirra heimilda, sem fyrir hendi eru. Dr. J. H. (Myndirnar hjer á fremri blaðsíð- unnni eru báðar frá árunum 1880— 1890, eftir að bœrinn var farinn að stækka).
Beinir tenglar