FUKINN 29 íslensk mentasöfn. Þó íslendingar hafi lengi verið taldir bókmcntaþjóð áttn þeir ckkcrt hús yfir stærsta bókasafn landsins og bandritasöfn fyr cn á þessari öld. Og mcira að segja þótti snmnm það hálfgerðnr ó- þarfi, cr fyrsta innlcnda stjórnin í landinn rjeðist í að koma npp sæmandi búsi fyrir helstu bók- menlafjársjóði þjóðarinnar. íslandi befir verið það óbæt- anlegnr skaði, að ckki var bngs- að fyrir því í tíma, að koma-upp safni íslcnskra handrita og bóka. Þcss vegna var það, að stórmerk handrit, sem útlend söfn telja meðal bestu eigna sinna hurfu úr landinu í ýmsar áttir. Landsbókasafnið er rúmlega 100 ára gamalt og átti C. C. Ravn frumkvæðið að stofnun þcss, cn Bókmcntaí'jelagið hrinti málinu í framkvæmd. Safninu miðaði hægt afram lengi vel, enda átti það við mikinn fjár- skort að búa. Árið 1908 má telja tímamót i sögu safnsins, er það fjekk hið nýjá bús silt til umráða. Hafði það þá verið í Alþingsishúsinu allmörg undanfarin ár, í stofum þeim sem Háskólinn notar nú. En þar var húsnæði þröngt og ó- hentugt. I nýja húsinu fjekk það hinsvegar ágætt húsnæði og þar var hægt að koma því fyrir á mjög hentugan liátt. Má í raun og vcru segja, að þá fyrst hafi almemungur fengið greiðan að- gang að safninu og þó ekki að fullu, fyr en skrásettar höfðu ver- ið bækur þess og handrit, en því verki er nú lokið. í safninu cru um 125 þúsund bindi af bókum, en auk þess á safnið ýms band- ritasöfn, alls um 8000 handrit; eru þar helst handritasafn Jóns Sigurðssonar, sem landið keypti, cnnfremur er þar Handritasafn Bókmcntafjclagsins og handrit þau, cr safninu hafa áskotnast úr ýmsu máttum, aðallega gefins. Lestrarsalur safnsins cr stór og vistlcgur og cr i bonum allgott safn belstu handbóka í ýmsum greinum og nokkuð af tímarit- um. Gestafjöldi í lestrarsalnum er um 40 á dag að meðaltali, og er salurinn opinn alla virka daga. En á útlánsstofunni cru lánaðar heim nálægt 7000 bækur á ári, cða scm svarar 18. bvcr bók, sem safnið á. Þó mun vera svo um ymsar bækur safnsins og það margar, að um þær er aldrei beðið. Með því að safnið lifir all- mikið á gjöfum verður ekki bjá þvi komist, að þar lendi ýmsar bækur, scm ekki er þörf fyrir, en hinsvegar eru framlög ríkisins til bókakaupa hvergi nærri nóg til þess, að hægt sje að kaupa ncma nokkurn hluta þeirra merku bóka, scm út cru gefnar Iijá menningarþjóðunum. Hallgrím- ur Mclsted var landsbókavörður fram yfir síðuslu aldamót cn cft- ir bann Jón Jacobson. En nú cr dr. pbil. Guðm. Finnbogason forstöðumaður safnsins, Jafnframt Landsbókasafninu er Þjóðskjalasafnið líka i Safna- húsinu. Það var binn mcrki fræðimaður dr. Jón Þorkelsson yngri, sem kom fótum undir þctta safn og efldi það svo, að hann má með rjcttu kallast faðir þess. Máttu undur heita hve vel honum varð ágengt í þvi að auka safnið, því að framlög til þess voru sama scm cngin, og sjálfur var hann svo illa launaður lcngst af, að ekki nægði til lífsfram- færis. Fyrir rúmum 20 árum var nokkur bót ráðin á þcssu, svo dr. Jón lifði við sæmileg launakjör síðustu ár æfi sinnar. — Eftir hans dag lók við forstöðu safns- ins Hanncs Þorstcinsson, fyrv. ritstjóri, scm í nokkur ár hafði verið aðstoðarmaður fyrirrenn- ara síns í safninu. Á cfstu hæð Safnhússins cr Þjóðmcnjasafnið. Var það stofn- að árið 18G3 af Sigurði Guð- mundssyni málara, er veitti því forstöðu fystu tíu árin. Hafðist það lengi við á kirkjuloftinu og síðan á cfsta lofti Alþingishúss- ins. Um fornmenjar mátti hið sama segja scm um bækur og bandrit: mikið af þeim og sumt mcrkilegt bafði verið selt og gef- ið til útlanda og cr nú í söfnum crlendis, einkum þjóðmcnjasafn- inu danska. I líð núverandi for- stöðumanns safnsins, Matthíasar Þórðarsonar, hcfir safnið aukist afarmikið og tclur um 10.500 gripi, suma merka. Mun safn smíðisgripa úr málmi vera eitt hið fjölbreyttasta i þessu safni, og margt er þar saman komið, scm frætt gctur mann um mcnningar- sögu þjóðarinnar á liðnum öld- um. Á síðari árum Iicfir vcrið komið upp talsverðu mann- myndasafni og gæli almcnningur eflaust aukið það safn mikið, sjer að skaðlausu. En nú er orðið alt of þröngt um safn þctta, svo að til vandræða horfir og vcrður ckki hjá þvi komist að byggja yfir safnið önnur húsakynni á næstu árum. Þar er svo miklu kakkað saman, að illfært er að kynna sjer safnið eins og stendur. Náttúrugripasafnið cr á neðstu hæð hússins. Er sama að scgja um það og þjóðmcnjasafnið, að húsnæðið cr mikils til of litið, svo að geyma verður f jölda muna af safninu niðri í kjallara, og svo áskipað cr þar í skápunum, að varla cr forsvaranlcgt. — Árið 1885 var undirstaða lögð að málverkasafni bjer á landi, af Birni Bjarnarsyni, síðar sýslu- manni í Dölum. Safn þetta er geymt í Alþingishúsinu en er - mjög fáskrúðugt; hcfir lifað á gjöfum aðallega og cr allsendis ófullnægjandi til þess að geta gefið abncnna hugmynd um hclstu stefnur í málvcrkalist; á síðustu á'ruhi hcfir talsvert af málvcrkum cftir íslcnska menn verið kcypt á safnið.
Beinir tenglar