30 P Á L K I N N jj Jfc gjfea # a^g # «, &«.# &% «?Ie«..#»# aAa& sÆ Vitarnir á íslandi. 0rqpryps£a*pwqpi Th. Krabbe, vitamálastjóri. Sje litið á uppdrátt af íslandi, þarsem sýnt er ljósmál helstu vita með ströndum fram, rekur maður augun i, að ljósmál vit- anna nær víðast hvar saman, svo að ekki eru nema stuttar eyður á milli á einstöku stað. En sams- konar uppdráttur frá 1898 sýnir, að þá var landið alt vitalaust, nema Reykjanes og meðfram sjóleiðinni þaðan inn til Reykja- víkur. Og fyrir 52 árum var eng- inn viti til á landinu, þangað til Reykjanesvitinn var kveiktur, hinn 1. desember það ár. Þessi fyrsti viti landsins þótti hið mesta f urðuverk á þeim tíma. Þegar vitabyggingunni var fyrst hreyft á þingi voru sumir þing- menn á þeirri skoðun, að vita- málin væri eitt af sameiginlegu málunum við Dani og að flota- málastjórnin danska ætti að kosta hjer vitabyggingar. En því neituðu Danir, þó að flotamála- stjórnin hins vegar væri land- sjóði hjálpleg við framkvæmd vitabygginga fram eftir árunum og ljeti Ijóstækin i Reykjanesvit- ann af hendi ókeypis. Vitinn var bygður úr höggnu grjóti, sem lagt var í kalk úr Esjunámunni. Stóð hann á Valahnúk, alvcg fram a hamarbrún, áttstrend bygging rúmlega G metra há en hnúkurinn er 43 metra hár þar sem vitinn stóð. En þegar frá leið molnaði bergið svo mikið, að vitanum þótti hælta búin þar sem hann var. Því var ráðist í að ^ySgJa nýJan vita á Bæjarfelli, skamt frá gamla vitanum, árið 1907 og 20. mars árið eftir var kveikt á þessum vita i fj'rsta sinn. Kostaði þessi viti nær 100.- 000 kr. og ljósmagn hans 23 sjó- mílur eða 4 sm. meira cn hins eldri. Eftir þetta verður langt hlje á vitabyggingum, nema hvað Ijós- merki voru sett á stöku stað, en 1897 eru reistir vitar á Garðskaga og Gróttu og innsiglingarviti í Reykjavik. Sumarið 1902 eru svo reistir vitarnir á Arnarnesi við Isafjarðardjúp .og Elliðaey á Breiðafirði. Á Stórhöfða var viti reistur 1906 en á Dalatanga og Siglunesi 1908. Við fyrnefnda vitann var sett upp þokulúðurs- stöð 1918, hin eina fullkomna, sem til er á landinu. Síðan hefir vitum fjölgað svo á landinu að þeir eru nú 54 og er landtöku- vitinn á Dyrhólaey þeirra stærst- ur og fullkómnastur. Var hann bygður 1927 og samsvarar ljós- magn hans 330.000 kertaljósum og sjást mundi liann úr 35 sjó- mílna fjarlægð, ef hæð hans yf- ir sjávarmál væri nægileg til þess. Kostaði hann rúm 160.000 kr. Árið eftir var hin fyrsti radió- viti settur upp á sama stað og er hann skipum að ómetanlegu gagni. — Ein Ijósbauja hefir ver- ið sett upp, á Valhúsgrunni við Hafnarfjörð, en hafnar- og leið- arljós eru á 35 stöðum á landinu. Til þess að vitakerfið komist í gott horf er enn talið, að byggja þurfi landtökuvita og radiovita á Austurlandi, 8—10 útnesjavita á Norður- og Austurlandi og fjölda vita á fjörðum inni. Framan af var umsjón vitanna í höndum manna, sem gegndu öðru aðalstarfi, eða frá 1897, að Markús Bjarnason var skipaður umsjónarmaður og eftir hans dag Páll Halldórsson. En 1. jan. 1910 var Th. Krabbe landsverk- fræðingur skipaður umsjónar- maður vitamála og fjórum árum síðar var vitamálaskrifstofan stofnuð og vitamálastjóraem- bættið stofnað og tók Krabbe við þvi. Kemur liann manna mest við hafnar og vitamála- sögu landsins og á því árabili, sem hann hefir haft stjórn vita- málanna hefir orðið gerbreyting á þeim. Samtímis því, að fyrst var kveikt á Reykjanesvifanum var farið að leggja vitagjald á þau skip, sem sigla við Island, að undanskildum skemtiskipum, herskipum og íslenskum fiski- skipum, og var gjald þetta 40 aurar og 20 aurar á hverja smá- lest flutnings. Gjald þetta var lækkað árið eftir; náði það ein- göngu til skipa, sem kæmi að vesturlandi og greiddu hærra gjaldið þau skip, sem komu að landi milli Reykjaness og Snæ- fellsness en lægra þau er komu milli Snæfellsness og Horns. Frá ársbyrjun 1909 voru skip skyld- uð til þess að greiða vitagjald hvar sem þau kæmi að landinu, 20 aura á smál. og skcmtiskip ekki undanskilin, og var gjaldið hækkað í 25 aura og íslensk fiskiskip látin greiða það, er þau komu frá útlöndum. Árið 1917 var gjaldið hækkað upp í 40 aura en skemtiskip greiddu 15 aura á smálest. Og 1920 var gjaldið hækkað upp í 1 krónu, fyrir al- menn skip og .40 aura fyrir skemtiskip. LQks bættist gengis- viðaukinn við þetta gjald 1924. Tilgangurinn með vitagjaldinu var auðvitað sá, að gera landinu kleyft að standa straum af við- haldi vita þeirra, sem á hverjum tíma hafa verið starfræktir í landinu. Hefir það jafnan nægt Reykjanesvitinn síðari. til þessa, og jafnvel stundum líka til byggingar þeirra nýju vita, sem reistir voru á sama ári. Stundum hafa komið fram að- finslur um, að vitagjaldið væri of hatt, einkum i þeim árum, sem litið hefjr verið bygt af vit- um og skatturinn talinn einskon- ar gróðabragð ríkissjóðs. En þeg- ar að er gáð hefir kostnaðurinn við vitana í sumum árum farið svo langt fram úr tekjunum, að eigi er að vita á hvorn bóginn hallast. Hinsvegar hefir vitakerfið orð- ið til þess, að gera færar hingað siglingar á þéim tima árs, sem áður þótti ekki viðlit að sigla á strendur landsins. Og lands- menn fá beinlínis peninga í aðra hönd vegna vitabygginganna. Vá- tryggingagjöld skipanna hafa lækkað, ströndin fækkað, og i vátryggingargjaldinu sem spar- ast, safnast fljótt fúlga, sem um munar. Fyrsti vitinn á fslandi, Reykjanesvitinn gamli, sem bygður var 1878 og tók til starfa 1. desember sama ár. Dyrhólavitinn nýji og til hægri við hann gamli vitinn. Myndin er tekin áður en radiovitinn var settur upp. Dalatangavilinn.
Beinir tenglar