F Á L K I N N 35 LANDSÍMI ÍSLANDS. Olaf Forberg landslmastjóri. Um fá mál mun hafa verið eins snörp deila og um símamál- ið svonefnda á fyrstu árum eftir að stjórnin fluttist inn í landið. öllum bar að vísu saman um, að nauðsyn bæri til að komast í hraðskeytasamband við umheim- inn, en hitt var um deilt, hvort fá skyldi sæsimasamband eða eða taka loftskeyti, sem þá voru á bernskuskeiði. Hannes Hafstein hafði fengið tilboð frá Mikla Norræna Ritsímafjelaginu um lagning sæsíma til Islands, en andstæðingarnir hjeldu því fram, að sæsíminn væri að verða úr- elt tæki, en loftskeytasambandið væri framtíðarinnar skeytasam- band og miklu ódýrara. Þá var bændafundur mikill haldinn, en Hafstein sat við sinn keip og f jekk málinu framgengt á næsta þingi. Sæsiminn milli Lerwick og Seyðisf jarðar var opnaður til af- nota 25.ágúst 1906 og landsíminn milli Seyðisfjarðar 29. s. m. yfir 600 km. á lengd. Hafði hann all- ur verið lagður á einu sumri og stjói'naði Olaf Forberg þvi verki.'* Eftirfarandi upplýsingar um um hinn mikla vöxt símans hefir Guðm. Hlíðdal símaverkfræðing- Ur látið blaðinu í tje í viðtali: Árið 1889 hafði einföld tal- shnahna verið lögð milli Reykja- vikur ogHafnarf jarðar ognokkru seinna höfðu stiftsyfirvöldin, amtmaður og biskup fengið „málþráð" milli húsa sinna. Tal- síniafjelag Reykjavíkur, kom á miðstöð í Reykjavík 1905 og rak hana til loka ársins 1911, að Landssíminn tók við henni. En fyrslu skeytin, sem bárust til Is- lands frá öðrum löndum voru send frá Poldhu til móttöku- stöðvar þeirrar, sem Marconifje- lagið hafði sett upp innan við Reykjavík 1905, til þess að sann- færa menn um, að hægt væri að senda skeyti loftleiðina til ís- lands. Fyrsta símskeyti var sent fi'á Islandi til útlanda 25. ágúst 1906. Siðan hefir símakerfið aukist ár-frá ári, þó að misjafnlega hafi verið. 1908 var mikið um sima- lagningar, þá var lögð Vest- fjarðalínan og lína austur i sýsl- ur. Qg siðastliðið sumar skeði sá merkisviðburður í sögu símans, að lagður var simi um sanda- svæðið frá Vík til Hornafjarðar og síminn hafði slegið hring um landið. Sjálf hringlínan er um 700 km. að lengd, en stauraröð allra síma landsins er 3660 km. og sjest af því, að hliðarálmurnar eru orðnar margar og langar. Til samanburðar má geta þess, að stauraröðin var í árslok 1906 615 km., í árslok 1916 2177 km. og 1926 2913 km. en viralengd alls, talin í sömu röð 1241, 6131 og 8787 km. en er nú 10680 km. Tala stöðva sömu ár var 19, 133 og 222, en í lok síðasta árs 344. I kaupstöðunum hafa risið upp miðstöðvar og Reykjavíkurstoð- in vitanlega langstærst þeirra. í árslok 1910 voru alls 2800 tal- simanotendur á landinu, þar af 280 i Reykjavík, en i siðustu árslok 2400 í Reykjavík, en fleiri getur miðstöðin ekki tekið. Alls voru 4500 talsímaahöld i notkun um s. 1. áramót. Raunvei'ulegaeru notendurnir í Reykjavík miklu fleiri, því að símastjórnin hefir leyft mönnum að liafa fleiri á- höld en eitt á sömu línunni, til þess að bæta úr brýnni nauðsyn. En nú hefir verið grafið fyrir grunni nýrrar símabyggingar í Reykjavík og samið um kaup á sjálfvirkri miðstöð fyrir borgina, með 4000 númerum og er hægt að auka hana eftir vild. Jafn- framt kemur sjálfvirk stöð i Hafnarfirði. Er gert ráð fyrir að þessi nýja stöð kosti um 94 mil- jón og verði fullbúin síðsumars 1931 og landsímahúsið um líkt leyti. Fyrsta heila árið, sem siminn starfaði afgreiddi hann 3005 skeyti til útlanda, en 1107 skeyti og 7454 viðtalsbil innanlands milli stöðva. Á síðasta ári voru tölur þessar í sömu röð, 142.887, 147.000 og 582.000. Síminn varð ekki „stærsti landsómaginn", eins og sumir höf ðu spáð, heldur hef- ir fjárhagur hans jafnan verið glæsilegur og alveg f urðulegt að afkoma hans hefir verið hlut- fallslega miklu betri en landsíma f jölmargra annar þjóða, sem búa við stórum betri skilyrði. Og ó- beini gróðinn af símanum verður ekki tölum tahnn: flest af um- bótum hinnar miklu framfara- aldar hefst með stofnun símans og er háð honum. Nú má segja, að meginþræð- irnir sjeu lagðir í símakerfi ís- lands og þá er næst að þjetta möskvana í því neti, þannig að sem flestir bæir fá símasam- band. Með lögum um einkasíma i sveitum, sem samþykt voru á Vígsla landssímaiis, 29. ágúst 1906, síðasta ári, hefir einstaklingum verið gert ljett fyrir um, að leggja einkalínur heim til sín frá næstu landsímastöð, því lands- jóður styrkir þessar símalagn- ingar með því að greiða % kostn- aðar auk þess, sem leyf t er að nota stauraraðir símans án sjér- staks endurgjalds. Hefir síma- stjórn þegar borist meira af um- sóknum til slíkra síma, en hægt verður að fullnægja á næstu ár- um. Símamálið hófst með rimmu milli loftskeyta- og sæsímasam- bands. Síðan henni lauk hafa báðir þessir aðilar Ufað í sátt og samlyndi og landsímastjórnin notað sjer loftskeytin þar sem nauðsyn þótti. Loftskeytastöðin á Melunum var reist af Marcohi- fjelaginu 1918, en ný tæki aftur keypt 1926 með rúmlega eins kílówatts orku og hefír hún reynst ágætlega til þeirra starfa, sem henni voru ætluð: að vinna við skip og smástöðvar úti á landi. Afgreiddi Melastöðin 30. 000 skeyti, samtals 500.000 orð á síðasta ári. Líka hefir hún kom- ið í góðar þarfir þegar sæsíma- slit hafa orðið og annast þá við- skifta til útlanda, með hjálp enskra og norskra stöðva. Aðrar loftskeytastöðvar eru i Vest- mannaeyjum, Flatey á Breiða- firði og Hesteyri, en þráðlausar talstöðvar i Grimsey, Flatey á skjálfanda og Húsavík, en stöðv- ar, sem voru á Fagurhólsmýri og Kirkjubæjarklaustri lögðust nið- ur i fyrra er simasamband komst á um Skaftafellssýslur. 1 sam- bandi við loftskeytastöðvarnar má geta þess, að fullkomin mið- unarstöð hefir verið sett upp i sambandi við vitann á Dyrhólaey og að stöðvarnar í Reykjavik og Vestmannaeyjum senda skipum miðunarskeyti er þau óska þess. Þá er enn ógetið um útvarps- stöðina miklu, sem er að rísa upp á Vatnsenda og væntanlega verð- ur f ullgerð seint á þessu ári. Hef- ir hún 15 kw orku og verður af mjög fullkominni gerð; er hún frá Marconifjelaginu. Eftir aldarfjórðungs rekstur csæsímans við útlönd eru allar horfur á, að loftskeytin muni standa yfir höfuðsvörðum hans. Fyrir síðasta þingi lá erindi frá simastjórninni um, að land- stjórninni yrði heímilað að segja upp samningum um sæsímann og semja um kaup á loftskeyta- stöð fyrir stuttar öldur, til þess að annast viðskiftin við útlönd, og er þetta fyrirkomulag táífS hagfeldara og ódýrara en hið nú- verandi. Loftskeytin eru nú kom- in á það fullkomnunarstig, að þeim virðast alhr vegir f ærir og meðal annars opnar þessi breyt- in möguleika fyrir því, að komast í talsamband við litlönd.
Beinir tenglar