FXLKINN 45 Jakob Hálfdánarson. Pjetur Jónsson. Hallgrimur Kristinsson. Jónas Jónsson. Sigurður Jónsson. Torfi Bjarnason. ir króna. Sjóðir Sambandsins eru um 1.200.000 kr., en sjóðir þess og fjelaganna samanlagðir yfir 5.000.000 króna. Tilgangur fjelaganna hefir frá öndverðu verið sá, að leitast við að tryggja fjelagsmönnum sann- virði á erlendri vöru, vanda sem mcst og ná sem hæstu verði fyr- ir framleiðsluvörur landsmanna og safna veltuf jársjóðum, til þess að vinna bug á skuldaverslun- inni, sem hcfir jafnan verið þrá- látur fylgifiskur íslenskra stað- hátta. — Hin uppeldislega við- leitni hefir hnigið að því, að auka tiltrú, fjelagsþroska og skilvísi. Fyrstu verkanir samtakanna urðu þær, að verð á erlendri vöru lækkaði um 25% i vörslum fje- laganna frá því sem hafði verið i verslunum selstöðukaupmann- anna dönsku. Með starfsemi fje- laganna var fyrst unninn veru- legur bugur á yfirgangi og okri erlcndra verslunardrotna. — Síð- ar risu upp við hliS fjelaganna ýmsir ötulir kaupmcnn innlcnd- ir, sem tóku þátt i baráttunni um að draga verslunarumráðin í hendur landsmönnum sjálfum. Einn merkasli þáttur í starf- semi fjelaganna var bætt með- ferð á framleiðsluvörum bænda. En á henni hafði verið einna mestur misbrestur í fari hinna erlendu verslana og er þá langt jafnað. Kaupfjelag Þingeyiriga hóf snemma umbætur á verkun og flokkun ullar. Slátrunarhús risu upp á vegum fjelaganna, smjörbúin o. fl. Samvinnuf jelögin íslensku áttu i fyrstu mjög örðugt uppdráttar fj'rír margra hluta saldr. Al- menn fátækt, alger skortur á veltufje og innlendum lánsstofn- unum orsakaði það, að verslun fjelaganna bygðist að miklu á skuldaskiftum við erlenda lán- ardrotna. Urðu slíkar búsifjar eins og fjötur um fót samtak- anna. Þessar staðreyndir voru og jafnframt orsök þess, að fjelags- mennirnir og f jelögin sin a milli urðu að bindast sameiginlegri á- byrgð. Enginn önnur tryggingvar tekin gild af erlendum lánar- drotnum. í öðru lagi hlutu f jelögin þeg- ar í öndverðu megna andstöðu hinna erl'cndu kaupmanna, sem tóku brátt að ofsækja þau með ýmislegum ráðum. Eigi sist fyr- ir atbeina þeirra, var beitt þung- um skattaálögum á f jelögin. Var það upphaf langrar baráttu fje- laganna í misjafnri sambúð við keppinauta og þrálátrar og sein- virkrar baráttu þeirra að öðlast rjettarvernd að íslenskum lögum. Áttu fjelögin i stöðugum mála- fcrlum út af skattaálögum. Var þeim málum um skeið svo kom- ið, að forráðamenn Sambands- ins ráðgerðu flótta til annars rík- is með höfuðstöðvar Sambands- ins. Árið 1920 var nefnd skipuð, til þess að undirbúa og beitast fyr- ir löggjöf um samvinnuf jelög og voru til þcss kjörnir Jónas Jóns- son núverandi dómsmálaráð- herra, Ólafur fyrv. alþm. Briem frá Álfgeirsvöllum og Þórólfur Sigurðsson bóndi í Baldursheimi. Var starf þeirrar nefndar bæði mikið og röggsamlegt. Jafnframt sótti Jónas Jónsson mábð á vett- vangi almenningsálitsins og rit- aði um það f jölda greina í Tím- ann og timarit fjelaganna. Var sóknin studd af rannsókn er hann hafði framkvæmt á samskonar löggjöf erlendis. Fjckk málið happasæl úrslit riieð samþykki mikils meiri hluta þingsins og voru árið 1921 sett lög, er trygðu samvinnulögum hjer á landi rjettarvernd til jafns við sams- konar fjelög i nágrannalöndun- um. hafa hlotið tvö áföll á vaxtar- skeiði sínu. Hið fyrra var er Bret- ar heftu innflutning lifandi sauð- fjenaðar til Englands. Höfðu sauðir á fæti verið aðalútflutn- ingsvara fjelaganna um nokkurt skeið. — Síðara var hið mikla verðhrun á innlendum fram- leiðsluvörum árin 1920—1921, samfara gífurlegum tilkostnaði vegna yfirvofandi f járfelhs vorið 1920, gífurlegra vinnulauna og hámarks dýrtiðar um erlent vöruverð. Komust fjelögin þá í miklar skuldir eins og fleiri stofnanir landsmanna. En þrátt fyrir áföll og erfið- leika hefir stefnan haldið velli og færir nú út starfsgreinir sín- ar til nokkurra muna. Takist þjóðinni að skapa jafnvægi at- vinnuveganna og rjettlát skifti borgaranna, munu slíkir sigrar verða i framtíðinni eigi hvað síst þakkaðir þeirri f jelagsmálahreyf- ingu, scm fyrir nálega fimtíu ár- um síðan reisti bændur af knjám frá búðarborSi danskra selstöSu- kaupmanna og hóf innlenda bar- áttu fyrir efnahagslegri viSreisn, rjettulátum skiftum og fjelags- menningu Islendinga.. Samvinnufjelögin íslensku Þjófurinn handalausi. í Milano kom fyrir gimsteinaþjófn- aSur fyrir skömmu. Er slíkt ekkert óvenjulegt um hinn „siSaSa" heim, en þessi þjófnaður er dálitið einstak- ur í sinni röð af þvi hve hann er slælega framinn. í stuttu máli sagt skeSi það þannig: Skrautlegum bíl var fyrir skömmu ekið upp að einni slærstu gimsteina- versluninni í Mílano. ViS stýrið sat þjónn í einkennisbúningi. Stökk hann út úr bílnum um leiS og hann nam staðar og hjalpaði manni út, sem setið hafSi inn i bilnum. MaSur þessi var ákaflega vel búinn og alveg sam- kvæmt nýjustu tísku. En hann vant- aSi auðsjáanlega báðar hendurnar. Gimsteinasalinn tók sjálfur á móti þesum fina gesti og spurði hvað hon- um þóknaðist. Hann kvaSst heita Cavalcanti greifi, vera ítalskur að- alsmaður af göfugum ættum, mjög ríkum, en hefði mist báðar hendurn- ar i stríðinu. Greifinn kvaðst ætla að líta á skrautgripi handa konu sinni og þcg- ar hann var búinn að þinga langa lengi um hlutina og fá mikinn afslátt keypti hann að siðustu vandað perlu- hálsband, sem átti að kosta 100.000 lirur. Bað hann siðan gimsteinasalann aS ná í vasabók sina, sem hann hefSi i brjóstvasanum og sjá hve mikiS i henni væri. GlaSur I bragSi yfir hinni miklu virðingu, sem honum var sýnd tók hann bókina og fann i henni 30.000 lírur. Það var auðvitað ekki nóg til þess að greiða meS festina. Og greif- inn bað þessvegna bilstjórann að hringja heim til konu sinnar og biðja hana að senda sjer meiri peninga. Þvi miður var hún ekki heima og gim- steinasalinn flýtti sjer auðvitað að bjóða greifanum að skrifa hjá honum upphæðina þangaS til seinna, hann gæti altaf borgað hana þegar hann ætti leiS um. En greifinn vildi ekki skulda neinum neitt, þaS var vani hans að greiða alt út i hönd. Þá datt honum alt í einu ágæt ráð i hug: — ÞaS er satt konan min talaði um að fara I heimsókn. Ef jeg sendi bíl- stjórann minn með nokkur orð til hennar, getur hann samstundis kom- ið aftur með peningana. — Kannske þjer viljið nú gera svo vel og skrifa nokkur orð fyrir mig. Þvi sjálfur get jeg ekki skrifað eins og þjer sjáiS sagði hann um leiS og hann tók til stúfunum. Gimsteinasalinn náði sjer nú í blek og penna og fór að skrifa eft- ir fyrirsögn grcifans: r— Kona góð, mig langar til' aS kaupa skartgrip, mjög fagran, en hefi ekki nægilega peninga á mjer. Sehdu mjer 70.000 lira meS mannin- um, sem kemur með þetta brjef. Þinn Enrico. — Nú, greifinn heitir þá sama nafni og jeg, sagði gimstcinasalinn brosandi, um lcið og hann skrifaSi undir brjefið. Bílstjórinn tók við brjefinu og ók af stað. AS tíu minútum liðnum kom hann aftur með 70.000 lírur. Caval- canti greifi grciddi fcstina, stje inn i hinn skrautlega vagn með festina I vasanum og er fyrst um sinn úr sögunni. En gleði gimsteinasalans og góða skap fór heldur en ekki út um þúf- ur, þegar kona hans kom skömmu seinna inn í búðina og spurði: — Enrico, þú hefir vonandi feng- ið 70.000 lírana, sem þú sendir eftir? Hvaða maður var það annars, sem þú sendir? Jeg hefi aldrei sjcð hann áSur. Og nú leitar lögreglan um alla ítaliu eftir hinum fina greifa, scm eins og gefur aS skilja ekki var neitt skyldur Cavalcanti fjölskyld- unni. -----x-----.
Beinir tenglar