F Á L K I N N 47 gerð 1912—13 og yfir 2000 hekt- ara, en kostnaðurinn varð kr. 22.30 á ha. Næst kom Skeiðaá- veitan, sem gerð var á árunum 1917—23 og er 3120 ha. en kostn- aður varð afarmikill, nfl. nær 150 kr. á ha. Þá er hin stærsta þeirra, Flóaáveitan, 12000 ha. að stærð og kostaði um 1.200.000 kr. — Full reynsla er ekki fengin fyrir gagnsemi áveitanna ennþá, en það sem af er hafa þær orðið að miklu gagni, einkum í þurka- vorum. Eitt af viðfangsefnunum er landbúnað snertir er skóggræðsla og annað hef ting sandfoks. Skóg- arleifarnar hjer á landi eru taldar um 12 fermílur og alla tíð ís- lands bygðar hafði skógurinn verið friðlaus fyrir ágangi fólks og fjcnaðar. Ræktunarfjelag Norðurlands átti fyrstu upptökin að skógræktartilraunum hjer á landi, 1899, cn skömmu síðar voru tilraunastöðvarnar við Rauðavatn og á Þingvöllum sctt- ar. upp og rjcðu Danirnir Prytz prófessor og Flensborg skógfræð- ingur tilhögun þess verks. Þegar skógræktarmálum landsins var skipað í fast horf og Kofocd Han- sen skipaður til forslöðu þeirra mála sneri hann sjer fyrst og fremst að því, að varðveita skóg- arieifar þær, sem fyrir voru, friða þær fyrir fjenaði og grysja skóginn og hefir þetta borið þann árangur, að skógarnir vaxa nú skjótar og bcinna en áður. — í sandgræðslu hefir talsvert orð- ið ágengt, með því að girða upp- blásturssvæði og sá í þau. Hcfir viða tekist að hefta sandfok á þennan hátt, þó sumstaðar sje við ofurefli að ctja og jarðir blási upp enn í dag. Ennþá eru fram- lög til þcssara mála mjö'g af skornum skamti. Búpeningscign landsmanna á síðari öldum hefir verið sem hjer segir: (Talið i Þúsundum). Ár Kýr Sauðfje flross 1703 ..... 35.8 278.0 26.9 1770 ..... 31.1 378.0 32.6 1861—0 .. 20.6 360.0 35.5 1900—5 .. 20.3 717.0 46.2 1910 ..... 26.3 850.0 44.8 1928 ..... 30.0 G27.0 52.2 Þó landbúnaðurinn sje stopull atvinnuvegur, þegar rekinn er með þeim hætti, sem íslendingar hafa lengstum gert, þá finst þeim sem á sveitirnar trúa, sem hann sje stórum áhættuminni en sjáv- arútvegurinn. Liðin reynsla hcfir þrásinnis sýnt, að svo mikið frjó- magn er í búnaðinum, að bænd- ur.hafa náð sjer aftur ótrúlega fljótt eftir hin verstu áföll, sem þeir hafa fen^ið af völdum elds, ísa eða annara óárana. En hin nýja stefna er sú, að gera bú- skapinn enn áhættuminni cn áð- ur, með því að byggja heyfeng- inn sem mest á túnrækt, er tæp- lega bregðist, heyverkun, sem geri menn óháðari rosunum en áður var og bústofni, sem val- inn sje i samræmi við vísinda- lega reynslu og gefi því betri arð en áður. — Mikið starf er unnið í þá átt, að efla hina nýju búnaðarstefnu í landinu. Búnaðarfjelag Islands var stofnað 1899 upp úr „Húss- og bústjórnarfjclaginu", sem stofnað var 1837 og tók það að sjcr útgáfu búnaðarritsins og upplýsingaslarf i búnaði. En það Jarðræktarvinna á Hvanneyri. millistig milli fjelagsins og bún- aðarfjelaganna í sveitunum, en þau eru um 200 talsins, með um 5000 meðlimum. Dagsverkatala bænda, sem styrkur hefir verið greiddur til hefir vaxið úr 65 upp í 700 þúsund 1900 til 1928. í landinu eru 48 nautgriparækt- arfjelög, 33 hrossaræktar og 5 f j árræktarf j elög. Frá búnaðarskólunum koma árlega margir ungir menn, sem stundað hafa munnlegt og vcrk- legt nám búnaðarnám og búið #p^ííKÍ . »Wr m i\ _t f. ¦ ^*SL^tS?mHH 1 Dændaskólinn á Hvanneyri. var þó eigi fyr en að ríkið tók að styrkja fjelagið ríflega, nú á seinni árum, að það gat látið til sín taka um búnaðarmál. Nú nýtur fjelagið 250.000 kr. styrks úr ríkissjóði, hefir 6 ráðunauta til leiðbeiningar um ýmsar grein- ir búskapar, rekur stöðvar fyrir ræktunartilraunir og því um líkt. Má m. a. minnast hinnar merku tilraunastöðvar á Sámsstöðum, sem tekist hefir að fá mjög sæmilega uppskeru af höfrum og byggi. Búnaðarsambönd lands- fjórðunganna eru einskonar sig undir lífsstarf sitt. Auk þess stunda ýmsir sjernám við er- lenda skóla. Og búnaðarnám- skeið eru haldin árlega víða um land. Búnaðarskólarnir eru nú ekki nema tveir, á Hólum og Hvanneyri, Ölafsdalsskólinn lagð- ist niður með Torfa heitnum Bjarnasyni og Eiðaskóli var gerð- ur að ungmennaskólafyrirnokkr- um árum. Hið opinbera hefir á siðustu árum sýnt auðsæ merki þess, að efla skuli landbúnaðinn. Sam- kvæmt jarðræktarlögunum fá menn greiddan úr ríkissjóði % —% kostnaðar við nýrækt og alt að helmingi verðs keyptra jarð- yrkjuvjela, enda hefir þeim f jölg- að mjög síðan og vjelaflið hefir verið tekið í þjónustu búskapar- ins. Leiguliðar mega greiða af- gjald jarðar í jarðabótum og lyft- ir það vitanlega stórum undir jarðyrkjuna. Ræktunarsjóður- inn, sem nú er runninn inn í bún- aðarbankann veitir lán til jarð- yrkju, rafstöðva og húsa á sveita- jörðum og Byggingar- og land- námssjóður til nýbýlaræktunar og vaxtalaus lán til húsbygginga. Svo vel á veg er hinni nýju búnaðarstefnu komið, að þeir bændur eru nú ekki fáir til, sem byggja búskapinn aðallega á túninu. En stórfeldasta dæmið um framför í búnaði, er að finna á Korpúlfsstöðum í Mosfellssveit. Þá jörð kcypti Thor Jensen útgerð- armaður 1922 og nokkru síðar tvær nágrannajarðir. Voru þetta ekki ncma meðal jarðir eða rjett- ara sagt tværfyrirneðanmeðallag og ein yfir. En á þessum jörðum, sem áður báru um 25 kýr, er töðufengur nú orðinn um 12.000 hestar og framfleyta jarðirnar um 300 kúm. Á örfáum árum hefir sinájörð vaxið svo, að hún er nú mesta stórbýlið á Islandi. Dæmið frá Korpúlfsstöðum ætti að geta komið steinum til að tala, því aldrei hefir frjósemi og getu islenskrar moldar verið settur fegurri minnisvarði. Korpúlfsstaðir, mesta stórbú ú islandi. Mjólkurbú Flóamanna, stærsta mjólkurbú landsins.
Beinir tenglar