56 F Á L K I N N var yfirlitsskýrsla fyrir nokkrum árum, sýndi það sig að þær 10 hafnir á landinu, sem mestur flutningur er til og frá, gáfu sam- tals 1 miljón og 600 þús. krónur í flutningsgjald en þær 10 sem næstar voru að flutningsmagni, gáfu nálega 5 sinnum minna eða 348 þús. kr. Þá voru eftir 55 hafnir, sem svo lítill flutning- ur var til og frá yfir árið, að all- ar samanlagðar gáfu þær minna flutningsgjald en þessar 10, sem voru næst á undan, eða samtals 340 þús. kr. Af þessu má sjá, að töluvert muni vanta á, að sigl- ingar á hinar smærri hafnir borgi sig fyrir f jelagið, en vegna þess að það er innlent hlutafje- lag, sem landsbúar hafa allir lagt í, hefir fjelagið jafnan talið sjer skylt eftir mætti að sjá öll- um landshlutum fyrir samgöng- um, enda er nú siglt á þær hafn- ir, sem þörf hafa fyrir það, hvort sem það borgar sig eða borgar sig ekki. En af þessu leiðir einnig hitt, fjelagið hefir ekki altaf getað borgað hluthöfum arð, en því verður ekki neitað, að það hefir borgað landinu arð, sem ekki verður metinn til peninga. Eitt af þvi sem sannar þetta, er sú staðreynd, að flutningsgjöld og fargjöld með skipum fjelagsins hafa á undanförnum 15 árum numið um 30 miljónum króna. Alt þetta fje hefðu landsmenn þurft að greiða til útlanda ef fje- lagið hefði ekki verið til, og sennilega töluvert meira, því eitt af því sem f jelagið hefir fyrst og fremst stuðlað að, er að flutn- ingsgjöld og fargjöld hafa yfir- leitt haldist hjer lægri en ann- arsstaðar í nálægum löndum. Sem dæmi má nefna, að fargjald frá Islandi til Kaupmannahafn- ar er 150 krónur. Vegalengdin er um 1500 sjómílur, en f yrir vega- lengd, sem er einar 270 sjómíl- ur (Oslo—Khöfn) hefir fargjald- ið með skipum þeim, sem þar sigla til skams tíma verið 85 kr. og á vegalengd sem er 380 sjó- milur (Hull-Hamborg) tekur siglingafjelagið um 66 kr. Sama máli er að gegna með ýms flutn- ingsgjöld, og mætti taka mörg svipuð dæmi á því sviði. Vöruflutningar með skipum fjelagsins milli íslands og út- landa hafa stöðugt aukist, og eiga íið sjálfsögðu eftir að aukast eftir því, sem fjelagið eykur skipastól sinn. Síðustu árin sem skýrslur hafa verið teknar (1926—1928) hefir inn og útflutningur aukist úr 40 þús. smálestum í 63 þús. smálestir á ári, og munu þeir enn hafa aukist á síðasta og þessu ári. En þörfin fyrir aukin skipastól er mjög mikil, til þess að geta jafnan fullnægt þeim kröfum, sem vöruflytjendur gera tilfljótr- ar afgreiðslu, en á því hefir stundum borið, að ekki hefir ver- ið unt, einkum þá tíma ársins,; sem mest er að flytja, sem sje vor og haust, að fullnægja þeim algjörlega. . En eins og skiljanlegt er leiðir hvað af öðru, að því meira og betur sem landsmenn nota ís- lensku skipin til ferðalaga og flutninga, þvi fyr og betur er hægt að auka og bæta skipakost- inn svo rætast megi von þeirra, er gengust fyrir stofnun Eim- skipafjelags íslands, að Islend- ingar gætu orðið algjörlega sjálf- um sjer nógir í siglingamálum sínum. Nýja Bíó Byrjun kvikmyndasýninga hjer á landi var sú, að einstakir menn fóru að fá hingað myndir og sýna þær í leigðu húsnæði öðruhverju, án þess að hægt væri að tala um reglubundnar sýningar, enda voru myndir þeirra tíma býsna ófullkomnar á þann mælikvarða, sem nú er lagður á kvikmyndir. En árið 1906 var fyrsta kvik- myndahúsið stofnað i Reykjavik. Árið 1912 bætist Nýja Bíó við, og hefir kvikmyndahúsum höf- uðstaðarins ekki fjölgað síðan. Það var stofnað á fundi 12. apríl 1912, en fyrsta sýning þess var haldin 29. júní sama ár. Stofn- endurnir voru þeir bræður Frið- rik og Sturla Jónssynir, Sveinn Björnsson núverandi sendiherra, Pjetur Gunnarsson, Carl Sæ- mundsen og Pjetur Brynjólfsson ljósmyndari og var hann ráðinn forstjóri stofnunarinnar; gegndi hann þyí starfi þar til i mai næsta ár, en þá tók við danskur maður, Bang að nafni og gegndi hann starfinu þangað til í apríl næsta ár (1914), að Bjarni Jónsson frá Galtafelli gerðist forstjóri fje- lagsins. Fyrirtækið gekk vel undir stjórn hans og keypti hann sjálf- ur alla hlutina í fjelaginu 8. okt. 1916, og átti fyrirtækið einn næstu fjögur árin. Hafði kvik- myndahúsið frá byrjun verið í stóra salnum á Hotel Island, en nú var því húsnæði sagt upp, því taka skyldi það í hótelsins þarf- ir. Var hlutafjeð þá aukið og gekk Guðmundur Jensson inn í f jelagið, sem aðaleigandi til jafns við Bjarna, en nokkrir fleiri eru hluthafar í fjelaginu. Hlutafjár- aukningin var gerð með það f yrir augum, að ráðast í að byggja hús fyrir kvikmyndasýningarn- ar. Var keypt lóð við Austur- stræti, bak við verslun Haraldar Árnasonar og hafist handa um byggingu 8. maí 1919, en 19. júlí árið eftir stóð húsið fúllgert, stærsta samkomuhús bæjarins þá, með sætum fyrir 500 manns og nýtískuútbúnaði á allan hátt. Var bygging þessa húss viðburð- ur í sögu Reykjavíkur, því menn höfðu ekki átt að venjast líkum samkomuhúsum og þetta var, með þægilegum stólum, fagurri lýsing, smekklegri skreyting, rúmgóðum forstof um og anddyr- um og því um líku. .... -... Siðan Guðmundur Jensson gekk í fjelagið 1920 hafa þeir Bjarni og hann báðir verið fOr- stjórar kvikmyndahússins og eru. enn. Hefir hann því verið for- stjóri þar í tíu ár, en Bjarni í 16. Þó húsið væri bygt á versta tíma og hin fyrstu ár fjelagsins væri á þeim tíma, sem f járkrepp- an var hjer mest, tókst þeim fje- lögum að halda öllu í horfi og vins'ældir kvikmyndahússins hafa jafnan verið mikiar og afkoma þess góð, þó mjög sje árangur- inn af atvinnurekstri sem þessum misjafn, þvi ekkert er betri mæli- kvarði á hag almennings en rekstur kvikmyndahúsanna. — Eins og Nýja Bíó gerði sjer far um að veita gestum sínum vistlega aðbúð meðan það horfir á sýningar, svo hefir það og jafn- an látið sje rant um, að geta boð- ið sem bestar myndir. Það hefir orðið reynslan hjer í Reykjavik, að fólk vill ekki nema góðar myndir, þó hinsvegar komi stundum fyrir, að myndir, sem erlendis háfa fengið mikið lof, fari fyrir ofan garð og neðan hjá öllum þorra kvikmyndagesta hj er. Vinsælastar allra mynda hafa orðið hinar sænsku stórmyndir, sem þeir tóku snillingarnir Vic- tor Sjöström, Brunius og Mau- rits Stiller, en nú eru það eink- um ameríkönsku stórmyndirnar og bestu þýskar myndir, sem drotna á markaðinum, hjer eins og annarsstaðar. Kvikmyndirnar eru allar leigðar frá Kaupmanna- höfn, en þó má geta þess, að Nýja Bíó hefir keypt nokkrar myndir, einkum þær, sem teknar hafa verið hjer á landi; eru Saga Borgarættarinnar, Glataði sonurinn og Hadda Padda meðal þeirra. — Fyrsta myndin, sem sýnd var í Nýja Bíó var „Ves-: lingarnir" eftir Hugo, tekin af, Pathé Frerés, fyrsta myndin, sem[ sýnd var í hínu nýja stórhýsi var j Sigrún á Sunnuhvoli, tekin af Brunius eftir sveitasögu Björn- stjerne Björnson og myndin, sem Nýja Bíó sýndi á tíu ára afmæli sínu var „Mesterman", tekin af Sjöström, með honum sjálfum í; aðalhlutverkinu. En mestum vin- sældum hefir „Saga Borgarættar- innar" átt að fagna, enda voru þar íslenskir leikéndur í mörgum hlutverkunum. Hinn 19. júlí þ. á. verður nýja hús Nýja Bíó tíu ára. Fjelagið hefir jafnan sett markið hátt og jafnan fylgst með kröfum tím- ans. j — Síðan Nýja Bíó tók til starfa vorið 1912 hefir það haldið um 7500 sýningar og sýnt alt að 2000 myndir. Meðal þeirra er allmikið af fræðimyndum og er það ekki smáræði, sem sýnt hefir verið á hvíta tjaldinu á umliðnum árum, auk þess sem almenn kvikmynda- leikrit hafa ávalt mikinn fróðleik að geyma um lif og siði erlendra þjóða. Kvikmyndirnar hafa opn- að almenningi útsýn yfir veröld- ina og sá sem situr i kvikmynda- húsi getur eigi siður en bókles- andi setið „— ¦— kyr á sama stað og samt að vera að ferðast",
Beinir tenglar