F A L K I N N 61 H.f. Kol & Salt. Hin stórvaxandi útgerð síðari ára hefir gert byltingu í ýmsum dálkum verslunarskýrslnanna. Sem dæmi má nefna, að á árun- Um 1921—25 óx innflutningur kola úr 40 þúsund upp í 150 þús- und smálestir og salts úr 32 upp í 81 þúsund smálestir. En þetta eru stærstu innflutningsliðirnir, sem varða rekstur fiski-eimskipa. Á fyrri árum togaraútvegsins höfðu flestir útgerðarmenn keypt kol sín og salt hver fyrir sig hjá ýmsum firmum erlendis. Ýmsum var ljóst, að líklegt væri að hægt væri að ná stórum betri kjörum um kaup á þessum vör- um, ef útgerðarmennirnir sam- einuðu sig um kaup á þeim og stofnuðu fjelag til þess. Urðu þeir Jes Zimsen, Hjalti Jónsson, Halldór Þorsteinsson, Þorsteinn Þorsteinsson og Guðm. heitinn Olsen til þess, að boða nokkra útgerðarmenn til fundar um þetta mál og varð það ofan á, að fjelag var stofnað til þess að reka verslun með ofangreindar vörutegundir, í sama mánuði. Var það hlutaf jelag, og bygð- ist á þeirri aðalreglu, að útgerð- arfjelög þau, sem að því stóðu, skyldu leggja fram hlutafjeð að tiltölu við skipastól sinn. Stofn- endur urðu, auk framangreindra manna: G. Copland, Th. Thor- steinsson, Magnús Magnússon, Pjetur Jónsson, Chr. Zimsen, Sig- hvatur Bjarnason, Jón Ólafsson og Eggert Claessen; Hlutafjeð varð þá kr. 176.00.00. Fyrstu stjórn fjelagsins skip- uðu þeir Hjalti Jónsson, Guðm. Olsen og Geo Copland og varð Hjalti formaður hennar og gegndi þvi starfi til 1924. Guðm. Olsen gekk úr stjórninni 1917 og tók þá sæti þar Jón Ólafsson. I stjórninni hafa setið m. a. Th. Thorsteinsson, Christen Zimsen, sem var formaður hennar 1924— 28, Þorsteinn Þorsteinssön, Hall- dór Þorsteinsson og Eggert Cla- essen. Sem stendur sitja þessir menn i stjórn: Eggert Claessen formaður, (síðan 1928), Chr. Zimsen, (síðan 1919) og Þor- steinn Þorsteinsson í Þórshamri (síðan 1924). Fjelagið rjeðrsem fyrsta fram- kvæmdastjóra sinn Ólaf Briem, sem gegndi því starfi til 1. júlí 1918, að hann baðst undan því. Olafur sýndi frábæran dugnað í að koma starfi fyrirtækisins í gott horf. Keypti fjelagið kola- birgðir og áhöld dánarbús Björns heitins Guðmundssonar, sem Hjalti Jónsson. *. .-: Chr. Zimsen, þáverandi formað- ur, fjelaginu, það sem eftir var ársins, en frá ársbyrjun 1921 var Theodor Jakobsson ráðinn fram- kvæmdastjóri þess og var þangað til 1924, að núverandi fram- kvæmdastjóri, Hjalti Jónsson tók við stjórn fjelagsins. Þó fjelagið væri í fyrstu stofn- að með það fyrir augum fyrst og fremst, að sjá útgerðarfjelögum þeim, sem að því stóðu og bæjar- búum Beykjavíkur fyrir kolum, þá færðust viðskiftin fljótt i það horf, að f jöldi annara keyptu kol sín þar. Hefir því stór hluti af kolaverslun landsins jafnan ver- ið í höndum þessa fjelags. Sama er að segja um saltið, en inn- flutningur þess fer stórváxandi . oCr^1 '.W; „Hegr inn". rekið hafði hina stærstu kola- verslun í Beykjavík á undanförn- um árum. Verslun fyrirtækisins varð brátt mikil, enda stóðu að því flest útgerðarf jelög i bænum, svo sem Island, Bragi, Defensor, Njörður, Haukur og Alliance, og skiftu þau vitanlega við f jelagið. En Kolaverslun Björns Guð- mundssonar hafði áður sjeð mestum hluta bæjarbúa fyrir kolum lil húsa og færðust þaU viðskifti sjálfkrafa yfir á lúð nýja fjelag. Saltverslunin varð líka fljótlega mikil og varð f je- lag þetta brátt hin stærsta versl- un landsins í þeim greinum, eins og enn er. Þegar Ólafur Briem ljet af framkvæmdastjórn fjelagsins. var Böðvar heitinn Kristjánsson, þáverandi adjunkt ráðinn fram- kvæmdastjóri fjelagsins; Gegndi hann því starfi til dauðadags eða fram á vorið 1920. Stjórnaði og er öruggur mælikverði á hina vaxandi framleiðslu sjávarút- vegsiris. Eitt af merkustu nýmælum, sem Kol & Salt hefir hrundið í framkvæmd er útvegun bins mikla kolakrana við höfnina í Beykjavík. Uppskipun kola var hjer lengi i megnasta ólagi og þótti flestum leiðinleg sjón í gamla daga að sjá konur og karla rogast með kolapokana á bakinu upp bryggjurnar, á leið milli uppskipunarbáta og koia- ports. Að vísu hafði vinnulagið færst í nokkru betra lag eftir að höfnin kom og hestvagnar voru þá einkanlega notaðir við kola- flutninginn, en mjög var þessu þó ábótavant. Það mun hafa ver- ið Hjalti Jónsson framkvæmda- stjóri, sem átti upptökin að þessu nýmæli og fól fjelagsstjórnin honum að koma því í fram- kvæmd. Rranirin var full- gerður i marzmánuði 1927 og hlaut nafninð „Hegrinn". Kost- aði hann uppkominn uln 383 þús- und krónur. Verður ekki annað sagt, en að hann hafi orðið eigi aðeins fjelaginu til hagsbóta, heldur hefir hann jafnframt komið höfninni í góðar þarfir, með því að flýta fyrir losun kola- skipa og flytja kol milli skipa; er þetta hægt þó að skipið liggi ekki við bryggju. Getur hann los- að um 750 smálestir af kolum á sólarhring. Vinnur hann ekki að- eins að uppskipun kola f jelagsins heldur fá aðrir innflytjendur kola hann líka oft til að skipa upp kolum fyrir sig. Lengst af flutti fjelagið riær eingöngu inn ensk kol, sjer i lagi South Yorkshire-kol og eru þau mestmegnis flutt hingað frá Hull og öðrum höfnum við Humber- fljót. En þegar kolaverkfallið mikla skall á 1926 varð að leita annara leiða til þess að bæta úr þörfinni, þvi kolalausir geta Is- lendingar ékki verið. Var þá leit- að fyrir sjer víða og sú raun varð á, að í Póllandi fengust kol, sem likjast mjog þeim ensku kol- um er menn vildu helst og síð- an sii aðflutningsleið hófst hefir hún haldist og flytja Islendingar nú inn svo um munar af pólsk- Um kolum, þó enski aðflutning- urinn sje að vísu miklu meiri. Kol & Salt hefir oft alt að 12.000 smálestir kola fyrirliggjandi og síðasta ár flutti fjelagið inn yfir 30.000 smáléstir kola. Saltið flytur fjelagið inn frá ýmsum Miðjarðarhafshöfnum. Eru saltgeymsluhús f jelagsins á austur-hafnaruppfyllingunni og rúma þau nálægt 6000 smálest- ir. Innflutningur fjelagsins af salti var um 18.000 smálestir síðasta árið. Eins og áður er getið var hluta- fje fjelagsins í upphafi kr. 176. 000.00 en árið 1922 var það auk- ið upp í 350.000.00. Loks var það aukið aftur um kr. 62.000.00 ár- ið 1926, með tilliti til kolakran- ans, sem þá var verið að kaupa og varð þá kr. 412.000.00 og er enn. Núverandi framkvæmdastjóri f jelagsins kemur mjög við sögn útgerðarinnar og hefir fylgst með henni í öllum myndum og ver- ið einn hinna miklu starfsmanna á hennar sviði. Hjalti Jónsson er fæddur 15. apríl 1869. Hafa vin- sældir þessa fyrirtækis vaxið mjög í stjórnartíð hans.
Beinir tenglar